Edward Snowden: Thức tỉnh


Khi đã lao xuống vực thì không thể leo lên lại được nữa. Snowden biết điều đó và anh vẫn kiên định với quyết định của mình.

(Tiếp theo phần 4) :

Chính tại Geneva, Snowden nhận thấy nhiều nhân viên CIA đánh đổi nguyên tắc đạo đức để giành lấy công việc. Bởi vì gián điệp được đề cử dựa vào số lượng nhân sự tuyển vào và thường có tình trạng tranh giành nhau bất kể khả năng có hay không. Các tay điều hành có thể dụ cho đối tượng say xỉn để khiến đối tượng đó phải vào tù, và lại chuộc họ ra, đặt đối tượng dính vào cảnh nợ nần. “Họ thực sự làm những điều đầy rủi ro để có thể tuyển dụng được, và gây ra những tác động rất tiêu cực lên cá nhân đối tượng đó, thêm nữa là tạo ra hình ảnh rất xấu về danh tiếng của quốc gia nếu bị bắt. Nhưng chúng tôi chỉ đơn giản là làm phần việc của mình,” Snowden cho biết.

Trong thời gian ở Geneva, Snowden biết được nhiều điệp viên tại đây không ủng hộ chiến tranh ở Iraq và chính sách của Mỹ tại Trung Đông. Vì công việc của anh ở đó là bảo trì hệ thống máy tính và quản lý mạng nên anh có thể truy cập được nhiều thông tin hơn ai hết về những mệnh lệnh chỉ đạo cuộc chiến đó. Những gì trông thấy đã tác động sâu sắc đến anh. “Đây là triều đại của tổng thống Bush, là khi cuộc chiến có rất nhiều góc tối. Chúng tôi tra tấn người dân; chúng tôi nghe lén mọi thứ.”

Anh bắt đầu có ý định lật tẩy mọi thứ nhưng lúc ấy Obama được bầu làm tổng thống nên anh im lặng. “Tôi nghĩ những chỉ trích về cuộc chiến Iraq của Obama tạo nhiều ấn tượng và ông ấy đại diện cho một giá trị khác của Mỹ. Ông ấy nói rằng chúng ta không hy sinh đi quyền lợi của chúng ta. Chúng ta không phải thay đổi con người chúng ta chỉ để bắt cho được một tỉ lệ rất nhỏ các tên khủng bố.” Nhưng Snowden dần dần càng thấy thất vọng theo góc nhìn của anh vì Obama không làm theo những gì ông ấy từng hùng biện. “Họ không chỉ không thực hiện lời hứa mà còn thoái thác hoàn toàn điều ấy. Họ đi theo hướng ngược lại. Điều đó có nghĩa gì đối với một xã hội, một nền dân chủ, khi mà những con người bạn bầu ra dựa trên nền tảng là lời hứa của họ nhưng cơ bản là họ bị mua chuộc hết rồi?” anh cho biết.

Phải mất vài năm thì tầng ảo ảnh mới này mới thực sự hiển hiện. Vào lúc ấy, năm 2010, Snowden chuyển từ CIA sang làm cho NSA, chấp nhận công việc là chuyên gia kỹ thuật ở Nhật Bản với Dell, là công ty đối tác lớn cho NSA. Từ sự kiện 11/9, dòng tiền đổ vào mảng tình báo rất nhiều, và công việc của NSA lúc ấy buộc phải thuê ngoài (outsource), bắt tay với một số đối tác bảo mật, trong đó có Dell và Booz Allen Hamilton. Đối với Snowden, nước Nhật luôn là đất nước đầy quyến rũ: anh muốn đến thăm Nhật từ hồi còn là cậu bé mới lớn. Snowden làm việc tại văn phòng NSA tại Yokota AirBase, bên ngoài Tokyo, nơi mà anh hướng dẫn cho các quan chức cấp cao và tướng lĩnh quân đội về cách bảo vệ mạng lưới của họ chống lại đám tin tặc Trung Quốc.

Nhưng Snowden càng lúc càng tỉnh ngộ hơn. Đã đủ điều tệ hại khi anh còn thấy điệp viên chuốc các tay chủ ngân hàng say xỉn để rồi kéo họ về phe mình. Lúc này anh đã biết thế nào là giết đúng đối tượng và theo dõi đại trà, anh biết được mọi thứ đều chạy hết lên trên các màn hình của trụ sở NSA trên toàn thế giới. Snowden xem được những chiếc chiến đấu cơ không người lái của quân đội và CIA lặng lẽ xé nát cơ thể một ai đó. Và anh cũng bắt đầu khâm phục khả năng theo dõi của NSA trên quy mô lớn, là khả năng tạo một bản đồ di chuyển của mọi người trong một thành phố bằng ách giám sát địa chỉ MAC của họ, là con số định danh độc nhất cho mỗi chiếc điện thoại, máy tính và thiết bị điện tử.

Ngay cả khi niềm tin vào nhiệm vụ anh được giao trong cơ quan tình báo của Mỹ lung lay dữ dội nhưng con đường thăng tiến của anh lại rất xán lạn, anh trở thành chuyên gia kỹ thuật được tin cậy. Năm 2011, anh trở về Maryland, nơi đó anh dành khoảng 1 năm làm chuyên gia công nghệ của Dell, dưới danh nghĩa nhân viên CIA. “Tôi có thể ngồi cùng bàn với CIO của CIA, CTO của CIA, với trưởng bộ phận các văn phòng chi nhánh. Họ sẽ nói cho tôi nghe về những vấn đề công nghệ khó khăn nhất mà họ đang vấp phải và công việc của tôi là đến đó để sửa.”

Nhưng vào tháng 3/2012, Snowden lại di chuyển một lần nữa, lần này là đến một trạm khổng lồ ở Hawaii mà trong giới gọi là “đường hầm”, vẫn giữ chức trưởng nhóm công nghệ cho văn phòng chia sẻ thông tin, tập trung vào các vấn đề kỹ thuật. Bên trong “đường hầm” là một hầm chứa rộng đến hơn 2,3 ha, trước đây từng là công xưởng để ngư lôi. Lo ngại của Snowden về khả năng của NSA và chuyện dễ xảy ra sai sót mỗi ngày một lớn. Trong những phát hiện khiến anh sốc nhất là NSA từng thường xuyên chuyển những dữ liệu liên lạc mật, riêng tư, các nội dung metadata, cho tình báo Israel mà không hề được mã hóa. Thường thì các thông tin như vậy sẽ được “tối thiểu hóa”, là quy trình bỏ đi tên tuổi và nhận dạng cá nhân. Nhưng trong trường hợp này, NSA hầu như không làm gì để bảo vệ thông tin liên lạc của người dân Mỹ, trong đó có cả email và số điện thoại của hàng triệu người Mỹ gốc Ả Rập và Palestine, mà người thân của họ có thể đang ở đất nước Palestine đang bị Israel chiếm đóng, và những người ấy cũng có thể trở thành mục tiêu dựa trên chuyện không bảo mật thông tin như vậy.

Phát hiện rắc rối khác là một tài liệu của giám đốc NSA, Keith Alexander, cho thấy NSA đang theo dõi thói quen xem nội dung đồi trụy của các chính trị gia. Tài liệu ấy đề nghị rằng NSA có thể tận dụng “những kẻ hở cá nhân” để phá hoại thanh danh của những chính trị gia nào không đồng thuận với kế hoạch công kích chủ nghĩa khủng bố. Sau đó, tài liệu này liệt kê ra sáu người bị xem là đối tượng tiềm năng. Greenward đã xuất bản một phiên bản có hiệu chỉnh về tài liệu này hồi năm ngoái, đăng trên Huffington Post.

Snowden rất hổ thẹn về tài liệu này. “Nó giống như kiểu FBI cố gắng sử dụng sự bội tín của Martin Luther King để gán ghép rằng ông ấy tự tử. Vào những năm 1960, những điều này không thể chấp nhận được. Vậy thì tại sao bây giờ chúng ta lại làm chuyện đó? Tại sao chúng ta lại phải dây dưa với nó thêm lần nữa?” anh nói.

Vào giữa thập niên 70 thế kỷ trước, nghị sỹ Mỹ Frank Church cũng sốc tương tự như vậy khi biết được nhiều thập kỷ liền cơ quan tình báo Mỹ cài gián điệp theo dõi một cách bất hợp pháp, đó là lần đầu tiên hoạt động của cơ quan này bị phơi ra trước công chúng. Vụ việc xa xưa ấy đã mở ra một cánh cửa để Quốc hội Mỹ đưa ra một số điều chỉnh luật, trong đó có bổ sung một đạo luật Giám sát tình báo nước ngoài.

Snowden thấy được có một sự liên đới nào đó giữa thời ấy và hiện nay. “Frank Church ví von vụ việc đó giống như nó đang ở trên một bờ vực. Ông lo ngại một khi chúng ta ngã vào rồi thì sẽ không thể nào trở lên được. Và đến nay, lo ngại này của ông đã thành sự thực, là chúng ta lại một lần nữa đứng trên bờ vực.” Giống như Church trước đây, anh thấy rằng cách duy nhất để sửa sai là phơi bày mọi thứ của chính phủ ra ánh sáng. Nhưng Snowden không có một hội đồng nghị viện ủng hộ cho việc anh làm hoặc quyền đưa ra trát hầu tòa đối với NSA. Anh phải làm nhiệm vụ ấy âm thầm, lén lút, giống như cách anh được trui rèn vậy.

“Nếu chính phủ không còn là cơ quan đại diện cho quyền lợi của chúng ta thì công chúng sẽ tự giành lấy quyền lợi cho chính mình. Và một người như tôi sẽ cung cấp phương tiện để công chúng làm điều đó.”

(Tiếp theo phần 5) :

Edward Snowden: Giọt nước tràn ly

Vào tháng 6 ở Moscow, mặt trời lặn, bên ngoài cửa sổ khách sạn, bóng nắng đổ dài bao trùm thành phố. Nhưng Snowden hầu như không để ý đến thời gian trôi đi quá nhanh, thoáng chốc đã hết vài giờ buổi chiều phỏng vấn của nhà báo James. Anh đang sống theo múi giờ của New York để trao đổi tốt hơn với những người hỗ trợ anh và luôn cập nhật tin nóng đầu ngày ở Mỹ. Thông thường, điều này có nghĩa là anh sẽ đón nhận được ngay những lời lẽ cay nghiệt nhất từ những người chỉ trích việc làm của anh, không những từ chính trị gia mà còn từ những nhân vật khác không bị ảnh hưởng và cả những người cùng nghề với anh. Thậm chí cả trong ngành công nghệ, là nơi mà anh có nhiều người ủng hộ nhất, cũng có vài người chỉ trích, cho rằng anh “chơi” quá nhanh và “thả” nhiều thông tin nhạy cảm. Người sáng lập Netscape và nhà đầu tư Marc Andreessen nói với CNBC: “Nếu bạn lật cuốn bách khoa toàn thư để tra từ ‘kẻ phản bội’ thì có ngay tấm hình của Edward Snowden hiện ra.” Và Bill Gates cũng có những nhận xét tương tự trong bài phỏng vấn trên tờ Rolling Stone: “Tôi nghĩ anh ta vi phạm luật pháp, nên tôi sẽ không xem anh ta như một vị anh hùng. Bạn sẽ không tìm thấy nhiều lời nói khâm phục anh ta từ tôi đâu.”

Snowden chỉnh lại cặp kính đang đeo, vì một miếng đệm mũi của chiếc kính bị rớt mất nên khiến nó thỉnh thoảng lại trượt xuống mũi. Anh dường như lạc trong suy nghĩ của mình, nghĩ về phút giây quyết định, nghĩ về thời điểm không thể quay lại được. Là thời gian mà khi chiếc bút nhớ trong tay, nhận thức được những chuỗi liên hoàn tác động diễn ra, anh bí mật khởi động guồng máy ấy. “Nếu chính phủ không còn là cơ quan đại diện cho quyền lợi của chúng ta,” anh nói, mặt nghiêm nghị, những lời nói thốt ra rõ, chậm, “thì công chúng sẽ tự giành lấy quyền lợi cho chính mình. Và một người như tôi sẽ cung cấp phương tiện để công chúng làm điều đó.”

Rõ ràng NSA không bao giờ đoán được một người như Snowden sẽ làm phản. Trong mọi trường hợp, Snowden cho rằng anh không có bất kỳ trở ngại nào để truy cập, tải về và trích xuất tất cả thông tin mật mà anh muốn. Trừ trường hợp với những tài liệu được xếp loại bảo mật ở mức cao nhất, là loại tài liệu đề cập về mọi chương trình giám sát của NSA mà bất kỳ ai, nhân viên hay đối tác, công hay tư, miễn là có tài khoản và tiếp cận được một máy tính của NSA.

Nhưng quyền truy cập của Snowden khi còn ở Hawaii thậm chí còn trên cả mức ấy. “Tôi từng là chuyên viên công nghệ bậc cao ở văn phòng chia sẻ thông tin tại Hawaii. Tôi có thể truy cập đến mọi thứ,” anh cho biết.

Truy cập được hầu như mọi thứ. Nhưng có một mảng chính yếu ngoài tầm với của anh: hoạt động về chiến tranh mạng trên khắp thế giới của NSA. Để có thể truy cập được vào mảng tối cuối cùng đó, Snowden chuyển sang làm nhà phân tích cơ sở hạ tầng cùng với một đối tác lớn của NSA là Booz Allen. Vị trí này đã cho anh có được một quyền hạn hiếm có, can thiệp được cả hệ thống mạng nội địa lẫn bên ngoài, cho phép anh theo dõi những cuộc tấn công mạng ở trong nước, và theo dấu biết được nguồn gốc nước ngoài của những cuộc tấn công ấy. Với công việc mới, Snowden bị đắm chìm trong thế giới mật vụ cao cấp, cài malware vào các hệ thống trên khắp thế giới và đánh cắp hàng gigabyte thông tin mật từ nước ngoài. Cùng lúc ấy, anh cũng có thể khẳng định rằng có nhiều dữ liệu truyền thông của Mỹ “bị can thiệp và lưu lại mà không được cấp phép, hay có bất kỳ yêu cầu nào từ cấp trên.” Anh thu thập những chứng cứ ấy và bí mật cất chúng vào chỗ an toàn.

Thời điểm anh làm việc cho Booz Allen vào mùa xuân năm 2013, Snowden hầu như hoàn toàn vỡ mộng, mặc dù anh vẫn chịu được những thông tin gây sốc. Một ngày nọ, một nhân viên tình báo kể cho anh về TAO, là một bộ phận tin tặc của NSA, vào năm 2012 nhóm này cố cài đặt từ xa malware vào một trong những router của một nhà cung cấp dịch vụ Internet lớn ở Syria, khi đang trong giai đoạn nội chiến căng thẳng ở đất nước này. Nếu cài thành công, NSA có thể truy cập được email và nhiều các dữ liệu internet khác của Syria. Nhưng khi cài đặt lại xảy ra trục trặc, do vậy router ấy bị đứng và khiến mọi thứ không vận hành được. Router này bị hỏng khiến cho Syria đột nhiên bị mất kết nối Internet, mặc dù lúc ấy công chúng không biết được rằng chính phủ Mỹ phải chịu trách nhiệm cho chuyện đó. Và bài viết này là lần đầu tiên tiết lộ thông tin này.

Bên trong trung tâm điều hành TAO, các tin tặc của chính phủ hốt hoảng. Họ phải chạy đua để sửa từ xa cái router ấy, thất vọng trong việc xóa đi dấu vết để khiến người Syria không phát hiện ra vụ đột nhập bằng phần mềm phức tạp đó để truy cập toàn hệ thống mạng của Syria. Nhưng bởi vì cái router ấy bị đứng nên họ bất lực, không thể sửa từ xa được.

May cho NSA là người Syria rõ ràng tập trung vào chuyện khôi phục mạng internet quốc gia hơn là theo dấu nguyên nhân hỏng hóc từ bên ngoài. Trở lại với trung tâm điều hành TAO, căng thẳng cuối cùng cũng được dỡ bỏ với câu nói đùa: “Nếu chúng ta bị bắt, chúng ta có thể chỉ sang Israel.”

Phần lớn công việc của Snowden trong khi làm việc với Booz Allen là phân tích những mối hiểm họa tiềm năng đến từ Trung Quốc. Các mục tiêu của anh gồm có các viện nghiên cứu, thông thường không liên quan đến quân đội. Anh nghĩ rằng công việc này bị trùng lắp với nhiệm vụ của cơ quan tình báo. Anh nói: “Chẳng có gì bí mật về chuyện chúng ta rất hăng hổ tấn công mạng của Trung Quốc. Nhưng chúng ta đã vượt qua giới hạn. Chúng ta hack các trường đại học, bệnh viện và toàn bộ cơ sở hạ tầng mạng dân dụng thay vì các đối tượng là chính phủ quân đội. Đó là lý do thật sự đáng để tâm.”

Giọt nước tràn ly đối với Snowden là một chương trình bí mật mà anh phát hiện trong khi tinh chỉnh tốc độ xử lý cho cơ sở lưu trữ dữ liệu mật khổng lồ của NSA ở Bluffdale, Utah. Dung lượng của cơ sở dữ liệu ấy lên tới hàng yottabyte dữ liệu, khoảng 500 quitilion trang văn bản, hơn 9.200 m2 diện tích tòa nhà bên trong NSA, mà họ gọi là Mission Data Repository (MDR). Theo Snowden, tên gốc của nó là Massive Data Repository, nhưng nó được đổi lại tên vì nghe tên thật có vẻ quá ghê gớm và… chính xác. Hàng tỉ cuộc gọi, fax, email, dữ liệu truyền từ máy tính-máy tính, tin nhắn trên khắp thế giới đều trôi vào MDR mỗi giờ. Có vài loại dữ liệu vào rồi ra, vài loại bị giữ lại đó mãi mãi.

Cái kho dữ liệu khổng lồ ấy chưa phải là hết, Snowden còn mệt mỏi hơn nữa khi phát hiện ra một chương trình tấn công mạng mới khi làm việc, tên là MonsterMind. Chương trình này cũng là lần đầu tiên được đề cập trong bài viết này, nó sẽ tự động hóa quy trình săn đuổi từ lúc bắt đầu một cuộc chiến mạng ra nước ngoài. Phần mềm có thể lập tức truy tìm những metadata có chứa các thuật toán biết trước hoặc nghi ngờ chương trình nào là malware. Khi MonsterMind phát hiện một thuật toán nghi ngờ nào đó, nó sẽ tự động chặn chương trình đó xâm nhập vào Mỹ, mà theo thuật ngữ mạng là một “kill”.

Nhưng các chương trình như vậy đã tồn tại hàng thập kỷ nay, điều đáng nói là MonsterMind có thêm một khả năng mới độc nhất vô nhị: thay vì đơn giản chỉ việc nhận diện và kill malware ngay tại điểm nó xâm nhập hệ thống mạng thì MonsterMind còn tự động đánh trả mà không cần chuyên gia nào can thiệp. Snowden cho biết vấn đề là ở chỗ đó, bởi vì các cuộc tấn công khởi đầu thường đi qua các máy tính của các quốc gia bên thứ 3 vô tội. Anh nói những cuộc tấn công ấy có thể là tấm bình phông mà thôi, ví dụ như bạn có thể ngồi tại Trung Quốc mà tấn công, làm cho malware đó trông như thể xâm nhập từ Nga. Và sau đó MonsterMind đáp trả đến một bệnh viện nào đó ở Nga. Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Ngoài khả năng tự động khơi ra một cuộc chiến thì Snowden còn xem MonsterMind là mối hiểm họa khôn lường đối với tính riêng tư cá nhân, bởi vì để cho hệ thống vận hành, NSA đầu tiên phải bí mật truy cập được vào mọi thông tin liên lạc riêng tư ra vào nước Mỹ. Anh nói: “Vấn đề là cách duy nhất mà chúng ta có thể nhận diện những luồng dữ liệu ác ý và đáp trả lại chúng là chúng ta phải phân tích mọi luồng dữ liệu vào ra ấy. Và khi chúng ta phân tích mọi dữ liệu như vậy, có nghĩa là chúng ta đang can thiệp vào mọi thứ, nghĩa là chúng ta đã vi phạm điều luật thứ 4 của Mỹ là can thiệp vào thông tin liên lạc riêng tư mà không có lệnh khám xét, không có lý do xác đáng nào, thậm chí một nghi ngờ nhỏ nhất về hành vi sai trái của người dùng cũng không.”  Một nhà phát ngôn của NSA từ chối bình luận về MonsterMind, vụ việc cài malware vào router của Syria hoặc bất kỳ vấn đề nào nêu ra trong bài viết này.

Vì cái kho dữ liệu khổng lồ mới vừa được NSA xây dựng tại Bluffdale nên tiềm năng rất có thể nó vô tình khơi ra một cuộc chiến tranh mạng. Và với trách nhiệm giám sát mọi thông tin liên lạc đi vào nước Mỹ nên Snowden tin rằng anh không còn chọn lựa nào khác là dùng những chiếc bút nhớ lưu trữ của anh để nói cho thế giới biết điều mà anh biết. Câu hỏi duy nhất trong đầu anh lúc ấy chỉ là khi nào mà thôi.

Vào ngày 13/3/2013, ngồi tại bàn làm việc ở “đường hầm”, bao quanh là các màn hình máy tính, Snowden độc một câu truyện và câu truyện ấy thuyết phục anh đã đến lúc hành động. Đó là bản tin về giám đốc cơ quan tình báo James Clapper nói cho một ủy viên nghị viện rằng NSA “không chủ ý” thu thập thông tin của hàng triệu người dân Mỹ. Anh nói: “Tôi nghĩ tôi đọc điều này trong tờ báo sáng mai, rồi hỏi đồng nghiệp rằng anh có tin vô mấy thứ vớ vẩn này không?”

Snowden và đồng nghiệp anh đã nói nhiều về những chuyện dối trá về cách làm tình báo của NSA nên chẳng gì ngạc nhiên với anh khi đồng nghiệp ít có phản ứng gì về lời nói của ông Clapper. “Đó còn hơn cả sự chấp nhận, đó là lời sáo rỗng của kẻ ác”, là cụm từ mà Hannah Arendt từng dùng trong nghiên cứu của bà nói về một nước Đức thời Phát-xít.

Snowden chia sẻ “Tôi giống con ếch trong nồi nước sôi vậy. Bạn tiết lộ một ít, bạn phá luật một chút, bạn không thành thật một chút, thêm một chút đối trá, một chút chơi khăm mối quan tâm của công chúng, rồi bạn có thể rũ bỏ chúng, rồi bạn có thể đánh giá chúng. Nhưng nếu làm vậy, những điều ấy sẽ tạo ra một trườn dốc trơn trượt, ngày một nghiêng hơn. Rồi khi 15 năm, 20 năm, 25 trôi qua, bạn thấy được tất cả, và không gì có thể làm bạn sốc được nữa. Lúc ấy, bạn thấy nó trở thành chuyện bình thường cơm bữa. Đó chính là vấn đề, đó là trường hợp của Clapper. Ông ta thấy chuyện phỉnh gạt người dân giống như thể đó là công việc của ông ta, như thể là công việc thường nhật. Và ông ta đúng vì ông ta không bị ai phạt vì điều ấy, thậm chí một lời nhắc nhở cũng không. Điều này cũng cho biết nhiều thứ về hệ thống và nhiều thứ về các nhà lãnh đạo của chúng ta.” Snowden quyết định đã đến lúc trồi ra khỏi nồi nước sôi trước khi nước luộc chín anh.

Bùi Lê Duy – PCworldVN

One thought on “Edward Snowden: Thức tỉnh

  1. Thanks for letting me camp out in your blog for a little while today. I had a great time and tried to leave my campsite as good as when I arrived. I’m following you, so I’ll be back!

    Like

Thank for your comments

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s