Người thành công làm gì vào cuối tuần


Ai cũng mong cuối tuần để nghỉ ngơi, còn người thành công làm những điều vừa có ích vừa thư giãn này để thành công hơn nữa

Những người thành công luôn biết cách tận dụng khoảng thời gian rảnh rỗi cuối tuần để vừa tận hưởng cuộc sống vừa bồi đắp thêm nền tảng giúp họ gặt hái được nhiều thành công hơn nữa.

Featured Image -- 7147

Thói quen có ảnh hưởng rất lớn đối với sự thành công hay thất bại của một người. Các thói quen tốt sẽ luôn giúp ta có cuộc sống tốt hơn, hoàn thiện cả tư duy lẫn con người và ngược lại. Thời điểm mà chúng ta hình thành thói quen xấu nhiều nhất có lẽ là cuối tuần, những khoảng thời gian rảnh rỗi mà chúng ta tự nuông chiều bản thân, cho phép mình được nghỉ ngơi hay phá lệ một chút.

Tuy nhiên, nếu biết những người thành công vẫn tuân thủ 8 thói quen tốt này cả vào cuối tuần thì bạn nhất định sẽ thay đổi quan điểm:

Rèn luyện thêm nhiều kỹ năng mới

01-cd676

Cuối tuần là khoảng thời gian tuyệt vời để bạn thoát khỏi những áp lực quen thuộc để giải phóng cả tinh thần lẫn thể chất. Nhiều người lựa chọn cuối tuần để tập trung nâng cao một kỹ năng khác chuyên môn công việc. Điển hình như đầu bếp nổi tiếng Marcus Samuelsson thì chơi bóng đá, phóng viên truyền hình Bill McGowan thích vào rừng dã ngoại còn kiến trúc sư Rafael Vinoly thì lại hay luyện tập piano vào cuối tuần.

Thực hiện những hoạt động mới mẻ sẽ giúp tâm trí và cơ thể bạn phục hồi sau những căng thẳng của công việc. Hoặc chỉ cần đơn giản là đến phòng tập để nâng cao thể lực thôi.

Lên kế hoạch cho ngày cuối tuần

Cuối tuần của bạn thường như thế nào? Ngủ nướng đến trưa rồi nằm dài xem TV, lướt facebook, thậm chí chẳng màng ăn uống? Đó là do bạn chưa biết làm gì, hay chính xác hơn là chưa có kế hoạch cụ thể cho những ngày nghỉ của mình.

Không cần phải vạch ra chi tiết từng hạng mục, từng khung giờ mà bạn chỉ cần phác hoa đôi ba hoạt động cần thực hiện cho bằng được vào thứ 7, chủ nhật . Việc lên kế hoạch cho phép bạn tận hưởng niềm vui của việc dự đoán kết quả, sự phấn khởi khi chờ đợi… Và hơn hết là biến những ngày cuối tuần trở nên “có ích” thay vì nằm ì ở nhà và cảm thấy phí thời gian vô ích.

Làm điều gì đó thú vị vào tối chủ nhật

aP1220808

Niềm vui từ những hoạt động tích cực vào tối chủ nhật sẽ kéo dài sang tận sáng thứ 2 đấy. Đó có thể đơn giản chỉ là một bữa ăn gia đình lâu lâu mới đông đủ, một lớp yoga buổi tối hay tham gia một hoạt động tình nguyện, chẳng hạn như phục vụ bữa tối cho những hoàn cảnh kém may mắn.

Dù là hoạt động nào, chỉ cần nó đem lại cho bạn niềm vui và sự phấn khởi thì chắc chắn nó cũng sẽ giúp thứ 2 của bạn nhẹ nhàng, hứng khởi hơn rất nhiều.

Tối đa hóa hiệu suất mỗi sáng cuối tuần

i4-0

Điều này có nghĩa là, thay vì dọn dẹp nhà cửa, giặt đồ hay xem lại đống phim trong máy tính thì bạn nên tận dụng buổi sáng cuối tuần để làm những hoạt động giúp nâng cao năng lực cá nhân hơn như chạy marathon chẳng hạn.

4 giờ chạy marathon vào buổi sáng cuối tuần chắc chắn sẽ đem lại nguồn năng lượng tích cực hơn rất nhiều mà lại chẳng làm phiền đến gia đình hay những người ở cùng như việc dọn dẹp ồn ào.

Tạo ra các hoạt động truyền thống của gia đình

fall-in-love

Những gia đình hạnh phúc thường có một số hoạt động đặc biệt mà các thành viên đều tự giác thực hiện mà không cần nhắc nhở hay lịch trình. Đó có thể là những tối thứ 6 cho món pizza, đi dã ngoại ở công viên hay ăn sáng tại nhà vào mỗi sáng chủ nhật… Những thói quen này sẽ trở thành những kỷ niệm đẹp khi lớn lên và nó giúp tăng sự gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình – nền tảng để bạn có thể đi tới thành công.

Nghỉ trưa đầy đủ

165632522-56a793453df78cf772974a8c

Ngủ trưa mang lại rất nhiều lợi ích. Các chuyên gia khuyên bạn nên có những giấc ngủ trưa dài vào những ngày cuối tuần vì nó cho phép cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi sau cả một tuần căng thẳng. Tuy nhiên bạn vẫn còn có giờ giấc cho giấc ngủ đó, để tránh ngủ mê mệt và ảnh hưởng đến tinh thần buổi tối nhé.

Làm hết việc vặt một lúc

Seal

Bạn chỉ có 2 ngày nghỉ cuối tuần thôi và nếu thỉnh thoảng lại nghĩ ra vài việc lặt vặt để lau dọn thì nó sẽ tốn hàng giờ đồng hồ mất. Vì thế, chúng tôi khuyên bạn nên dành riêng một buổi hoặc một ngày thứ 7 để giải quyết hết đống công việc lộn xộn rồi trước khi giải phóng hết mình vào chủ nhật.

Hạn chế tiếp xúc với công nghệ

offtime.co

Rời xa máy tính, điện thoại và những căng thẳng trong công việc giúp bạn có nhiều không gian hơn cho cuộc sống thực. Nó giúp bạn thắt chặt hơn các mối quan hệ với gia đình, bạn bè; cắt giảm những tác động xấu của công nghệ đến sức khỏe và sắp xếp lại công việc một cách thực tế, rõ ràng hơn. Hãy tập buông điện thoại xuống vài tiếng, bạn sẽ nhận ra không ít sự thay đổi.

Theo Minh An

Nhịp sống kinh tế/Reader Digest

Đạo đức thường có thể bù đắp cho sự thiếu hụt trí tuệ, tuy nhiên trí tuệ vĩnh viễn không thể lấp đầy chỗ trống của đạo đức


Sau nhiều lần bị từ chối khéo, cô gái tức giận xông vào phòng nhân sự của một công ty hỏi lý do. Và câu trả lời của họ đã khiến cô vô cùng xấu hổ, hối hận.

 

Featured Image -- 3492

 

Lý lịch có vết đen

12 năm trước, có một nữ sinh vừa tốt nghiệp phổ thông trung học đã đến nước Pháp bắt đầu cuộc sống du học vừa học vừa làm.

Dần dần, cô sinh viên phát hiện ra nơi bán vé của hệ thống giao thông công cộng ở đó đều là tự phục vụ, tức là bạn muốn đi đâu thì chỉ cần mua vé ở máy bán vé tự động là được.

Bến xe và nhà ga hầu như đều theo hình thức mở, không lắp đặt cổng soát vé, cũng không có nhân viên soát vé, thậm chí đến cả việc soát ngẫu nhiên cũng vô cùng ít.

Cô đã phát hiện ra lỗ hổng trong quản lý này hay nói cách khác cách tư duy của cô đã nhận ra lỗ hổng này. Dựa vào trí thông minh của mình, sinh viên này có thể tính chính xác được rằng xác suất trốn vé mà bị phát hiện ra là 3/10.000.

Cô gái dương dương tự đắc trước phát hiện này của mình. Từ đấy về sau, cô thường xuyên trốn vé.

Thậm chí cô ấy còn tìm được một lý do khoan dung với bản thân: Mình còn là sinh viên nghèo, có thể tiết kiệm được chút nào hay chút ấy.

Featured Image -- 3726

Và hậu quả không thể ngờ đến

4 năm sau, cô sinh viên đó vô cùng tự hào khi cầm tấm bằng xuất sắc của trường đại học danh tiếng.

Cô bắt đầu bước vào cửa lớn của một vài Tập đoàn đa quốc gia ở Paris, tràn đầy tự tin giới thiệu về bản thân.

Lúc đầu các công ty này rất nhiệt tình, tuy nhiên vài ngày sau, họ đều từ chối khéo. Thất bại hết lần này đến lần khác khiến cô gái bực tức.

Cô cho rằng nhất định là những công ty đó có khuynh hướng phân biệt chủng tộc, bài xích người nước ngoài.

Lần cuối cùng, cô xông vào phòng nhân sự của một công ty, yêu cầu trưởng phòng cho biết lý do hợp lý tại sao họ không tuyển mình. Tuy nhiên, câu trả lời của họ khiến cô vô cùng bất ngờ.

“Thưa cô, chúng tôi không hề phân biệt đối xử với cô, ngược lại, chúng tôi rất coi trọng cô. Khi cô nộp hồ sơ xin việc, chúng tôi đánh giá cao môi trường giáo dục và trình độ học vấn của cô. Nói thật, về phương diện khả năng làm việc, cô chính là người chúng tôi cần tìm.”

“Vậy tại sao quý công ty không tuyển dụng nhân tài như vậy?”

“Vì chúng tôi đã kiểm tra lịch sử thẻ tín dụng của cô và phát hiện ra cô bị phạt vì tội trốn vé xe buýt 3 lần.”

“Tôi không phủ nhận việc này. Nhưng vì chuyện nhỏ nhặt đó mà các anh bỏ qua một nhân tài đã nhiều lần đăng bài trên báo khoa học sao?”

“Chuyện nhỏ ư? Chúng tôi không cho rằng đây là chuyện nhỏ.

Chúng tôi đã để ý thấy rằng, lần đầu trốn vé là tuần đầu cô đến đất nước chúng tôi, nhân viên soát vé tin lời giải thích của cô vì cô nói rằng mình chưa quen với hệ thống bán vé tự phục vụ nên chỉ yêu cầu cô mua vé bổ sung. Nhưng sau đó, cô lại trốn vé 2 lần nữa.”

“Khi đó trong túi của tôi không có tiền lẻ.”

“Không, không, thưa cô. Chúng tôi không chấp nhận lời giải thích này của cô. Cô đang nghi ngờ chỉ số thông minh của tôi sao? Tôi tin trước khi bị phát hiện, có thể cô đã trốn vé đến vài trăm lần rồi.”

“Đó cũng không thể coi là lý do được. Sao phải nghiêm túc vậy chứ? Sau này tôi sẽ sửa không được sao?”

“Không, không, thưa cô. Chuyện này chứng tỏ 2 điểm: Thứ nhất, cô không tôn trọng quy định. Cô giỏi phát hiện ra lỗ hổng trong quy định và sử dụng nó theo ý đồ xấu.

Thứ hai, cô không đáng tin cậy. Mà rất nhiều công việc ở công ty chúng tôi bắt buộc phải thực hiện dựa vào sự tín nhiệm. Nếu cô phụ trách khai thác thị trường ở khu vực nào đó, công ty trao cho cô rất nhiều quyền hành.

Để tiết kiệm chi phí, chúng tôi không thể lắp đặt máy móc giám sát phức tạp, cũng như hệ thống giao thông công cộng của chúng tôi vậy.

Thế nên chúng tôi không thể tuyển cô được. Có thể khẳng định chính xác rằng, ở đất nước này, thậm chí là ở cả liên minh Châu Âu, cô không thể tìm được công ty tuyển dụng mình.”

Đến lúc này, cô gái mới như người tỉnh mộng, vô cùng xấu hổ và hối hận.

Tuy nhiên điều thật sự khiến cô ngạc nhiên là câu nói cuối cùng của vị trưởng phòng đó: “Đạo đức thường có thể bù đắp cho sự thiếu hụt trí tuệ, tuy nhiên trí tuệ vĩnh viễn không thể lấp đầy chỗ trống của đạo đức.”

euro-seem-money-finance.jpg

 

Người ta thường nói, đạo đức là tố chất cơ bản nhất của một con người, cũng là nhân cách của một con người. Dù ưu tú đến mấy mà nhân cách có vấn đề thì đều khiến người khác mất đi lòng tin và sự ủng hộ.

Trên phương diện công việc, hành vi mất nhân cách còn đáng sợ hơn nhiều, vì chút lợi trước mắt mà có hành vi phá hoại hệ thống chắc chắn là mồ chôn sự nghiệp của người đó.

Tất tần tật những điều nên làm trong tháng cô hồn để hạn chế xui xẻo


Theo quan niệm dân gian, tháng 7 âm lịch hàng năm là tháng xấu hay còn gọi là “tháng cô hồn”. Vậy để hạn chế xui xẻo và tăng thêm may mắn, chúng ta nên làm gì?

Tương truyền tháng cô hồn, khi đó Quỷ môn quan sẽ mở từ 1/7 tới 30/7 mới đóng lại nên các âm hồn bị giam hãm có thể quay trở lại dân gian, chu du khắp nơi.

Để hạn chế những điều xấu, người dân đã cúng cô hồn theo tín ngưỡng tâm linh truyền thống của người Việt. Người Việt tin rằng, con người gồm hai phần – hồn và xác. Khi mất đi, phần hồn còn tồn tại. Cúng cô hồn từ đó mà xuất hiện.

Theo PGS – TS Trịnh Sinh (nhà nghiên cứu văn hóa dân gian) đây là những tín ngưỡng dân gian mang tính chất truyền miệng mà không ai hay một ngành khoa học nào có thể kiểm chứng được. Nhưng với quan niệm rằng “có thờ có thiêng, có kiêng có lành”, người dân vẫn chú trọng làm theo.

Dưới đây là 18 điều nên làm trong tháng cô hồn theo quan niệm người xưa:

1. Không treo chuông gió ở đầu giường vì tiếng chuông sẽ thu hút sự chú ý của ma quỷ, khi con người ngủ sẽ dễ bị chúng quấy phá.

2. Người yếu bóng vía không nên đi chơi đêm trong những ngày tháng cô hồn nếu không sẽ dễ gặp điều không may.

3.  Không cắm đũa đứng giữa bát cơm vì đó là hình thức cúng tế, cũng giống như kiểu thắp hương, dễ dẫn dụ ma quỷ vào nhà ăn chung.

4. Không tùy tiện đốt giấy, vàng mã vì như vậy sẽ khiến ma quỷ  đến.

5. Không ăn vụng đồ cúng vì đó là đồ dành cho ma quỷ, nếu chưa cúng và cầu xin mà lấy ăn sẽ rước tai hoạ vào mình.

6. Khi lên giường ngủ không để mũi dép hướng về phía giường, nếu không ma quỷ nhìn thấy sẽ đoán rằng có người sống đang nằm trên giường và chúng sẽ lên giường ngủ chung với bạn.

7. Không nên ở một mình trong thời gian này, nếu không sẽ dễ bị ma quỷ dẫn dắt hoặc quấy phá.

8. Không chụp ảnh vào ban đêm, bởi ma quỷ luôn lảng vảng chung quanh đó sẽ “vô hình” vào ảnh chung với người sống, đó là điều không tốt.

9. Không hù doạ người khác khiến họ giật mình “hồn bay phách lạc” dễ bị ma quỷ xâm nhập.

10. Cây đa trước nhà là nơi hội tụ âm khí, ma quỷ rất thích những chỗ như vậy, cho nên kỵ đứng, ngồi, nằm, trốn… ở đó.

11. Không nên thức quá khuya, vì như vậy tinh thần sẽ hao tổn suy nhược, dễ nhiễm “quỷ khí”.

12. Nơi góc tường xó tối là những chỗ ma quỷ thường tụ tập nghỉ ngơi, không nên đến gần những chỗ ấy.

13. Không nhặt tiền bạc rơi vãi trên đường, vì có thể đó là tiền người ta cúng mua chuộc bọn quỷ đầu trâu mặt ngựa, nếu người nào phạm kỵ, sẽ gặp tai hoạ không chừng.

14. Khi đi đến qua những nơi vắng vẻ, không ngoái cổ quay đầu nhìn lại phía sau, dù có cảm giác “hình như” có người đang đi theo mình hoặc gọi tên mình. Vì đó có thể do ma quỷ trêu chọc.

15. Không phơi quần áo vào ban đêm vì ma quỷ trông thấy sẽ “mượn” và để lại “quỷ khí” trong các quần áo ấy.

16. Không được nhổ lông chân vào ngày này vì dân gian cho rằng “Một sợi lông chân quản ba con quỷ”, người càng có nhiều lông chân thì ma quỷ càng ít dám đến gần.

17. Những người khi đi chơi đêm không được réo gọi tên nhau, nếu không ma quỷ sẽ ghi nhớ tên người được gọi, đó là điềm xấu.

18. Không nên bơi lội vì ma quỷ sẽ cùng đùa với bạn, nếu không cẩn thận, bạn sẽ bị chúng làm trặc trẹo chân.

 

Ngọc Tú (tổng hợp)

Theo Trí Thức Trẻ

Trí tuệ nhân tạo có thể dò mật khẩu người dùng


cyber_space.png

Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đã mạnh hơn trước rất nhiều: chúng biết tự lập trình và khi cùng kết hợp với một số công cụ có sẵn, có thể dò chính xác tới 1/4 số mật khẩu của 43 triệu tài khoản trên Linkedln – theo như kết quả của một cuộc thử nghiệm.

Trung bình, một hacker chuyên nghiệp có thể sẽ mất 1 giờ đồng hồ để dò mật khẩu của một tài khoản trên mạng. Mới đây, dữ liệu 143 triệu khách hàng của Equifax – một công ty chuyên về nghiên cứu thị trường, đã bị hacker làm rò rỉ, do đó, bước tiến mới của AI có thể sẽ làm nhiều người lo lắng. Tuy nhiên Thomas Ristenpart – nhà khoa học máy tính tại Cornell Tech, trấn an: công nghệ này có thể giúp chống lại kẻ xấu và người dùng cá nhân lẫn doanh nghiệp có thể rà soát lại mật khẩu vì lý do an toàn. Ông cho biết: “Công nghệ này có tiềm năng ứng dụng để tạo ra những mật khẩu mồi nhử nhằm phát hiện xâm nhập”

John the Ripper và hashCat – 2 phần mềm dò tìm mật khẩu mạnh nhất hiện nay thường hoạt động dựa trên những phương pháp như: tạo một thuật toán để chúng lựa chọn một cách ngẫu nhiên và sắp xếp, kết hợp các ký tự; sử dụng phép loại suy để phán đoán từ những mật khẩu bị lộ ra từ trước; hay tính xác suất để tìm từng ký tự từ những dữ kiện đã cho. Trong một vài trường hợp, những công cụ như vậy có thể dò chính xác 90% số mật khẩu. Tuy nhiên, việc xây dựng các đoạn code cho những chương trình như vậy thường mất rất nhiều công sức và thời gian.

Nghiên cứu mới đây hướng tới việc đẩy nhanh tiến độ dò mật khẩu qua việc áp dụng kỹ thuật Học sâu (deep learning) – lấy cảm hứng từ những nghiên cứu ứng dụng của não bộ. Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Stevens ở Hoboken (New Jersey, Mỹ) đã thử nghiệm với một mạng GAN (generative adversarial network mạng đối nghịch phát sinh) bao gồm hai hệ thần kinh nhân tạo (artificial neural network). Trong lúc một máy cố gắng mô phỏng hiện thực bằng hình ảnh, máy còn lại sẽ phân biệt ảnh là thật hay giả. Tiến trình này được lặp đi lặp lại, hai máy cùng giúp nhau học và hoàn thiện kỹ năng cho tới khi chúng thực sự trở thành “chuyên gia”.

Nhà khoa học máy tính Giuseppe Ateniese – đồng tác giả của nghiên cứu đã so sánh hoạt động của hai cỗ máy giống như người vẽ phác họa chân dung tội phạm và nhân chứng. Trong lúc một người cố gắng vẽ chính xác, chân thực nhất thì người kia tìm cách xác minh dựa trên trí nhớ. GANs được dùng để tạo ra những hình ảnh có độ chân thực cao nhưng vẫn chưa được áp dụng nhiều với văn bản.

Nhóm nghiên cứu tại Stevens cũng đã tiến hành thử nghiệm với một mạng GANs khác – PassGAN và so sánh hiệu quả của nó với hai phiên bản hashCat và một phiên bản John the Ripper. Cho mỗi công cụ xử lý dữ liệu của 10 triệu mật khẩu (được tiết lộ) trên trang web chơi game trực tuyến RockYou, các nhà khoa học ra lệnh cho chúng tạo ra hàng trăm triệu mật khẩu mới. Sau đó, họ tổng hợp kết quả xem có bao nhiêu mật khẩu trùng khớp với những mật khẩu bị rò rỉ trên LinkedIn. Phương pháp này tạm thời được xem là cách đánh giá hiệu quả nhất đối với những công cụ dò tìm mật khẩu.

Để các công cụ hoạt động riêng rẽ, 12% số mật khẩu do PassGAN tạo ra trùng với dữ liệu của LinkedIn, trong khi tỷ lệ cho ba đối thủ còn lại dao động trong khoảng từ 6% đến 23%. Kết hợp với hashCat, PassGAN cho hiệu quả cao hơn khi phá mã được chính xác 27% số mật khẩu – kết quả được đăng trong một báo cáo nháp trên arXiv. Thậm chí, ngay cả những mật khẩu không trùng khớp như: saddracula, santazone, coolarse18, … cũng tỏ ra rất chân thực.

Ateniese so sánh PassGAN với AlphaGo – chương trình Deep Mind của Google, kẻ đã đánh bại một nhà vô địch thế giới cờ Vây bằng những thuật toán học sâu. “AlphaGo có những chiến thuật mà ngay cả nhữngbậc thầy cũng chưa biết”, Ateniese nhận xét và ông tin rằng: Nếu cung cấp đủ dữ liệu cho PassGAN, nó có thể tạo ra những quy luật mà con người không thể nghĩ ra”

Hải Đăng lược dịch

Nguồn:  http://www.sciencemag.org/news/2017/09/artificial-intelligence-just-made-guessing-your-password-whole-lot-easier

http://tiasang.com.vn/-doi-moi-sang-tao/Tri-tue-nhan-tao-co-the-do-mat-khau-nguoi-dung-10978

 

TÌM HIỂU NGUỒN GỐC HẨU – LINH VẬT CỦA NGƯỜI HOA PHƯỚC KIẾN Ở BÌNH DƯƠNG


Cộng đồng người Hoa ở Bình Dương gồm 4 nhóm ngôn ngữ chính: Triều Châu,
Quảng Đông, Phước Kiến và Sùng Chính. Mỗi nhóm lại có một nét độc đáo, đặc trưng
riêng: Người Quảng Đông tự hào với điệu trống múa lân, người Sùng Chính nhộn nhịp
với điệu múa sư tử, người Triều Châu rộn ràng cùng dàn nhạc Tiều và người Phước
Kiến tự hào với điệu múa Hẩu. Hẩu là linh vật mà người Phước Kiến sùng kính, là
niềm tự hào của họ nhưng cũng là nỗi e sợ của các nhóm người Hoa khác. Nguồn gốc
của linh vật Hẩu và nghệ thuật múa lốt 1 Hẩu nằm trong tri thức của hai nhóm họ
Vương và họ Lý – hai nhóm họ trong cộng đồng người Phước Kiến, song ý kiến của
hai họ lại không giống nhau. Bài viết này thử tìm về, lý giải nguồn gốc Hẩu qua các
lăng kính khác nhau để có thể đưa ra được câu trả lời thoả đáng, toàn diện nhất.
1. Nguồn gốc Hẩu qua tên gọi Hẩu có khá nhiều tên gọi, xuất phát từ nhiều vùng khác nhau. Người Phước Kiến họ Lý gọi tên là Lân, trong khi cũng cùng là người Phước Kiến nhưng họ Vương lại gọi tên là Hẩu. Qua tỉnh Đồng Nai, cộng đồng người Phước Kiến ở đây gọi chung bằng cái tên con Càng Cúp/Càng Kít trong khi đó những nhóm còn lại, dựa vào hình dáng cái mặt tròn tựa cái nia mà gọi là con Nia. Vậy đâu mới là tên gọi chính của linh vật này?
Khu vực cư trú đầu tiên của người Hoa Phước Kiến ở Bình Dương chính là khu
vực Lò Chén, phường Chánh Nghĩa 2 . Ở đây, người Phước Kiến sống thành cộng đồng
khá ổn định với đầy đủ những thiết chế về kinh tế, văn hóa. Truyền thống văn hóa,
phong tục tập quán, nghi thức cúng kiếng của họ được bảo lưu khá tốt. Quan trọng
hơn, trong khi các nhóm khác chỉ có thể đọc tên thì nhóm họ Lý vẫn viết được tên của
linh vật này là chữ 獅 (âm Hán – Việt đọc là “Sư” – con Sư tử).
Theo tư liệu điền dã cá nhân, tên gọi Hẩu xuất phát đầu tiên từ vùng Tân Phước
Khánh (thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương). Tân Phước Khánh là vùng đất mà quá
trình giao lưu, tiếp biến văn hoá của người Hoa và người Việt diễn ra với tốc độ khá nhanh.
Múa lốt: theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, xuất bản năm 1992, “lốt” là xác bọc ngoài của một số động vật, là vỏ bên ngoài để che giấu con người thật. Múa lốt là hình thức múa con người mang vỏ bọc ngoài của động vật; như múa lân, sư, rồng, hẩu là hình thức múa đội lốt ….được tạo hình giống lân, sư, rồng hay hẩu 2

Xem thêm: Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bình Dương, Huỳnh Ngọc Đáng (chủ biên) (2012), Người Hoa ở Bình Dương, Nxb. Chính trị Quốc gia – Sự thật.
(*) Giảng viên bộ môn Lý luận chính trị và Khoa học xã hội nhân văn, trường Đại học cảnh sát nhân dân.
Email: nguyenquocduyhcs@gmail.com.

Trong quá trình cộng cư cùng nhau, người Việt nhiều lần thấy con vật lạ lùng
trong lễ hội chùa ông Bổn 3 mà người Hoa gọi là Lân. Tuy nhiên Lân trong ý thức của
người Việt khác hoàn toàn với Lân này, để tránh nhầm lẫn và hình dáng của linh vật
này khá giống Hổ nên đọc trại âm thành Hẩu.
Bên cạnh đó, trong tất cả các tài liệu và từ điển đều không thấy nhắc tới tên con
vật nào là Hẩu, mặc dù hình dáng hoặc truyền thuyết có ít nhiều điểm giống. Vậy, có
thể khẳng định, trong hai tên Lân và Hẩu thì Lân là tên gọi đầu tiên, chính thống; Hẩu
là tên gọi xuất hiện sau này. Tuy Lân là tên gọi truyền thống nhưng hiện nay chỉ có
cộng đồng người Hoa Phước Kiến họ Lý sống tại khu vực Lò Chén còn gọi; Hẩu tuy là
tên gọi có sau nhưng hiện nay được dùng phổ biến hơn và có lẽ do tên gọi lạ tai, âm
đọc mang ít nhiều chất “Hoa”, lại không bị nhầm lẫn với con Lân mà người Việt gọi
nên được ưa chuộng hơn. Dần dần, tên gọi Hẩu trở thành tên chính thức mỗi khi người
ta nhắc tới con vật linh của cộng đồng người Hoa Phước Kiến và chúng tôi cũng sử
dụng tên gọi này là tên gọi chính thức trong đề tài của mình.
2. Nguồn gốc Hẩu qua truyền thuyết
Truyền thuyết về con Hẩu của họ Lý: truyền thuyết kể lại rằng Hẩu là con thú
dữ, thường xuyên quấy phá, giết hại dân lành. Biết chuyện, Thái Thượng Lão Quân 4
đã sai Thổ Địa xuống thu phục nó. Cuộc chiến đã diễn ra rất gay cấn, quyết liệt.Cuối
cùng Thổ Địa phải sử dụng hai lá bùa của Thái Thượng Lão Quân mới hàng phục
được Hẩu. Hẩu bị thu phục và trở thành linh vật hộ vệ cho cộng đồng. Dấu hiệu để biết
Hẩu đã được thu phục là cái lục lạc đeo trên cổ và hai tấm bùa, một tấm dán ở trán,
một tấm gắn dưới cằm để Hẩu không thể hả miệng cắn người (Vì vậy khi tạo hình Hẩu
không bao giờ được để Hẩu há miệng mà chỉ có hàm răng trắng xoá và hai răng nanh
dữ tợn nhô ra). Truyền thuyết này cũng được tái hiện trong một bài múa biểu diễn của
đoàn Hẩu họ Lý như một cách để bảo vệ di sản một cách sinh động, hiệu quả.
Truyền thuyết về con Hẩu của họ Vương: gắn liền với hành trình tu tiên và hàng
yêu phục quái của Huyền Thiên Thượng Đế. Truyện Bắc Du Chơn Võ kể rằng Huyền
Thiên Thượng Đế là một phần hồn của Ngọc Hoàng. Trong quá trình tu tập, phần tu đã
đắc nhưng ngũ tạng chưa được tinh sạch do ăn trái cây và uống nước suối. Diệu Lạc
Thiên Tôn bèn sai một thần tướng mổ bụng lấy bao tử và ruột ra, thế bằng một cái áo
tiên và một cái dây đai mới dứt phàm trần. Không dè, ruột ấy hóa thành con rắn, bao tử
hóa ra con rùa, hai con ấy đều thành tinh quấy nhiễu dân lành. Bắc phương Chơn Võ
trong quá trình thu phục 36 yêu quái theo lệnh Ngọc Hoàng đã thu phục hai con yêu 2 quái thành hai tùy tướng đắc lực của mình và hai con được Ngọc Hoàng phong là
Thủy (Qui) Hỏa (Xà) nhị tướng, thường gọi là Qui – Xà tướng quân. Hình dạng của
Hẩu hiện nay là cách phối hợp đầu Rùa, mình Rắn và mỗi lần tổ chức lễ hội chùa ông
Bổn, rước Huyền Thiên Thượng Đế tuần du quanh khu vực cư trú của cả cộng đồng thì
luôn có Hẩu đi trước mở đường và đây chính là tái hiện lại quá trình thu phục 36 thiên
tướng của thầy trò Huyền Thiên Thượng Đế.
Ông Bổn: Có cách giải thích, “bổn” là cách đọc trại của “bản” – là gốc, “ông Bổn” nghĩa là ông tổ của một cộng đồng, một khu vực mà người Hoa cư trú. Cũng có cách lý giải “ông Bổn” chính là Bổn Đầu Công – vị thần đứng đầu trong một cộng đồng hay một khu vực mà người Hoa cư trú. Vì vậy mỗi khu vực lại có một “ông Bổn” riêng: là Phước Đức Chánh  thần; là Châu Đạt Quan – một vị quan đời Nguyên (người Hoa Phước Kiến ở khu vực Chợ Lớn), là Tam Bảo Thái giám Định Hoà – một vị quan đời Minh (người Triều Châu, Hải Nam ở miền Tây Nam Bộ)… Ở Bình Dương, “ông Bổn” của cộng đồng người Hoa Phước Kiến là Thất phủ đại nhân – bảy ông tổ của người Phước Kiến và “ông Bổn” của người Hoa Phước Kiến họ Vương là Huyền Thiên Thượng Đế 4 Thái Thượng Lão Quân (太上老 君 ): là tôn hiệu một vị thần tiên tối cao trong Đạo giáo, là một trong ba Tam Thanh gồm: Ngọc Thanh Nguyên Thuỷ Thiên Tôn, Thượng Thanh Linh Bảo Thiên Tôn và Thái Thanh Đạo Đức Thiên Tôn.3

Theo truyền thuyết Phật giáo Đại thừa, sư tử chúa lông vàng (kim mao sư vương) là vật cưỡi của Văn Thù Bồ Tát, theo đó, nó là linh vật hỗ trợ Phật pháp. Ở đây, Hẩu là linh vật khác với sư tử thường. Trong kho tàng linh vật nhà Phật có con Kim Tì La có hình tướng và lai lịch đáng lưu ý. Đây là con vật ngoại dạng, là dạng của rắn và cá sấu, dòng dõi của nó là con quỷ Dạ Xoa. Kim Tì La vốn hung ác, tài phép siêu việt, sau đã cải tà quy chính thành kẻ bảo hộ cho Phật. Ở Trung Quốc, theo truyện Phong Thần, Hẩu vốn là Kim Hoa Tiên, một vị tiên đã bị Từ Hàng đạo nhân (Bồ Tát Quan Âm) hóa thành con Kim Mao Hẩu để làm vật cưỡi 5 .
3. Nguồn gốc Hẩu qua hình dáng
Ngoại hình Hẩu nổi bật với khuôn mặt dữ tợn và thân mình khá dài. Ngoại hình
Hẩu được lưu truyền qua câu: “đầu Hổ, mình Rắn, chân Nai, đuôi Bò” gọi là “tứ bất
tướng”. Trải qua hàng thế kỷ, hai họ Vương và họ Lý người Phúc Kiến vẫn giữ truyền
thống múa cũng như kỹ thuật làm con Hẩu của mình.
Làm Hẩu quan trọng và khó nhất là khâu làm đầu. Để tạo ra đầu Hẩu, người
Phúc Kiến đã lấy chính nguyên liệu và kỹ thuật làm gốm để làm. Đầu tiên là nắn
khuôn, nắn cốt 6 đầu Hẩu từ đất sét. Mỗi cốt đầu Hẩu cần chừng 30kg đất sét thành
phẩm đã lọc qua tạp chất. Đất sét đó lại được trộn với thạch cao và adao, nhào thêm
một ngày để đất vừa độ dẻo. Nặn mặt Hẩu dễ mà khó. Dễ là chỉ cần tạo hình được chỗ
gồ lên của trán, hai má, mũi, chỗ lõm xuống của hai mắt và cái miệng thật rộng cùng
với hai răng nanh dữ tợn nhe ra. Khó là làm sao cũng từ một quy tắc chung đó mà mỗi
góc lại có một hình dáng riêng, mỗi con lại mang một thần thái riêng. Cốt Hẩu thực ra
là một cái khuôn âm bản. Để làm ra đầu Hẩu thực, theo cách làm truyền thống, người
ta dán lên khuôn âm nhiều lớp giấy và vải bằng hồ. Đầu Hẩu truyền thống dày khoảng
15 lớp, nặng từ 3 – 4kg.
Hẩu có đầu của Hổ nhưng có bờm như Sư tử. Trước đây bờm của Hẩu hầu hết
được tạo bằng những sợi dây chén 7 . Thân Hẩu là miếng vài dài 2,5 x 3,5m, có 3 hoặc
4 sợi dây trên lưng là dây cương. Là hóa thân của Hổ, thân Hẩu bắt buộc phải màu
vàng. Trên thân Hẩu có hai sợi dây chạy dọc hai bên mép vải (để tạo độ đằm) và hai
sợi dây chạy dọc sống lưng tượng trưng cho hai dây cương. Đuôi Hẩu được làm từ
đuôi bò phơi khô, cột vào một cái que chừng 30cm, khi múa lòn qua đầu người múa
đuôi để đuôi Hẩu lúc nào cũng nhỏng lên. Trước đây người múa đuôi phải cột xà cạp
chân để tạo hình chân Nai cho Hẩu nhưng sau này không thấy sử dụng. Nhìn tổng thể,
Theo: Huỳnh Ngọc Trảng(1997),” Nghi lễ của múa Hẩu”, Hội Khoa học và Lịch sử Việt Nam, tạp chí “Xưa và nay”, (số 45B).6 Cốt: được hiểu là cái chính, cái cốt lõi, cái khung xương để làm nên đầu Hẩu.7 Dây chén: Loại dây nỉ dùng để cột 10 chiếc chén gốm thành một xâu.53tạo hình Hẩu gợi tới thân hình dẻo dai, màu lông vàng óng cùng cái bờm dữ tướng của con Sư tử chúa lông vàng (Kim Mao sư vương).

4. Nguồn gốc Hẩu qua động tác múa
Hẩu có ba động tác múa cơ bản là: bộ múa thông thường, bộ xá và bộ lạy. Sau
một thời gian bị thất truyền, một vài năm trở lại đây, Hẩu đã có lại một vài bài múa
biểu diễn như bài múa diễn lại truyền thuyết Thổ Địa thu phục Hẩu, bài múa tái hiện
lại cảnh dân làng chiến đấu với thú dữ và bài múa “Tứ quý hưng long” để chúc phúc
trong gia đình.
Những bậc thầy về múa Hẩu đều khẳng định: Hẩu có bộ thế của Hổ. Từ cách di
chuyển, các động tác rình mồi, vồ mồi, các bộ thế múa đều học và mô phỏng các động
tác của con Hổ. Đây cũng là yêu cầu mà mỗi võ sư đặt ra cho các học trò của mình khi
dạy về các động tác múa của Hẩu. Đó là người múa Hẩu, qua từng động tác phải làm
sao toát ra được khí chất của Hổ, phát ra được thế uy trấn áp mọi sinh vật sống khác,
kể cả con người. Ở tư thế hạ tấn phải như Hổ đang trườn, ở tư thế trung tấn như Hổ
đang khoan thai bước đi và ở tư thế cao phải như Hổ đang đe dọa hoặc sắp phóng tới
vồ mồi. Muốn được như vậy thì chân của người múa bước phải “ra” thế, tay phải cầm
đầu Hẩu sao cho đầu phải hơi chúc xuống đất, do vậy tuy mặt Hẩu quét sang ngang
nhưng lúc nào cũng gườm gườm, uy dũng khác người.
Đứng trước con mồi, Hẩu hoàn toàn thể hiện mình là con thú dữ, là chúa sơn
lâm. Khi phát hiện con mồi, Hẩu không bao giờ bắt ngay mà nó lặng lẽ di chuyển, áp
sát và vờn đến khi con thịt kiệt sức nó mới khoan thai nhấm nháp chiến lợi phẩm.
Từng động tác rình, vờn, vồ; bộ thế bước tới, nhảy lùi, vươn người đều là những động
tác mô phỏng động tác của Hổ.
Trong bài bản biểu diễn của Hẩu cũng có những bài bản mô phỏng, tái hiện quá
trình con người chiến đấu với Hổ, với thú dữ. Người điều khiển dùng đao phạt dưới
chân, dùng gậy đâm vào đùi hoặc dùng ba chia đâm vào hai bên trái, phải và trên trán.
Hẩu tùy vào từng động tác mà phải nhảy lên hoặc nghiêng trái, nghiêng phải, lùi ra sau
để né tránh.Cốt tinh của Hổ, Hẩu không biết leo trèo, chỉ chơi đùa dưới đất và khi chơi đùa Hẩu cũng có những động tác như những con Hổ con đang nô giỡn. Chơi một mình, nó
ngó nghiêng, gườm gườm vạn vật như tò mò, như muốn khám phá hoặc hai con đua
tài với nhau qua những động tác lăn tròn dưới đất hoặc bốn năm con chụm lại giống
như cách một bầy Hổ con đang quần nhau trên đồng cỏ mênh mông.
5. Nguồn gốc Hẩu qua lễ hội
Hẩu là linh vật mang tính nghi lễ, chủ yếu dùng để phục vụ cho các nghi lễ,
không dùng để múa biểu diễn phục vụ vui chơi giải trí như múa Lân, múa Sư, muá
Rồng. Hẩu chỉ xuất hiện trong lễ hội Thiên Hậu Thánh Mẫu và lễ hội chùa ông Bổn
của hai họ Vương và họ Lý (nhóm Phước Kiến) cũng như chỉ gói gọn trong cộng đồng
người Hoa Phước Kiến.
Trong dịp cộ Bà Thiên Hậu (15/1 ÂL), với sự góp mặt của rất nhiều các đoàn
Lân, Sư, Rồng của các nhóm người Hoa thì đoàn Hẩu của người Phước Kiến luôn luôn
đi đầu mở đường. Theo tín ngưỡng, người Hoa Bình Dương công nhận mỗi bang có
4cốt tinh của một con vật: người Phước Kiến cốt tinh con Hổ, người Sùng Chính (Hẹ)
có cốt tinh con Chó, người Triều Châu có cốt tinh con Ngựa và người Quảng Đông có
cốt tinh con Dê. Sở dĩ Hẩu luôn luôn đi đầu mở đường bởi một mặt, Hẩu là linh vật trừ
tà, đi trước để đánh đuổi tà ma, tiễu trừ yêu quái, mở đường cho đoàn rước. Mặt khác,
Hẩu có cốt tinh con Hổ, nếu nó đi sau những linh vật của các bang khác như Lân, Sư,
Rồng thì nó sẽ “ăn thịt” hết các con kia và trong năm đó các nhóm người Hoa khác sẽ
không làm ăn được.
Trong lễ hội chùa ông Bổn họ Lý hay họ Vương, Hẩu cũng là linh vật mở đường và thêm một vị trí hộ tống ông Bổn tuần du qua khu vực cộng đồng người Phước Kiến cư trú để thanh tẩy và ban phước lành. Là thanh tẩy âm hồn tán khí hay là mô phỏng quá trình thu phục 36 thần tướng của Huyền Thiên Thượng Đế, trong cả hai lễ hội đều có hình thức lắc kiệu 8 . Người ta tin tưởng rằng, lắc kiệu là Ông đang tả xung, hữu đột, trừ yêu, diệt quái và quan trọng hơn, lắc kiệu là để Ông vui mà càng lắc Ông càng vui thì tại sao lại không lắc? Và múa Hẩu, lắc kiệu đã trở thành điểm nhấn đặc sắc tạo nên một không khí đầy cuồng nhiệt, thần bí trong đêm lễ hội.
Hẩu là linh vật dữ, ngoài người Phước Kiến, các gia đình trong các nhóm khác
không ai dám mời Hẩu tới múa trong nhà. Trong quan niệm của người Phước Kiến,
Hẩu là con vật trừ tà nên vào dịp đầu xuân năm mới, họ mời Hẩu vào nhà, xua tà khí,
đón điềm lành. Trong dịp hộ tống Thất Phủ Đại Nhân trong lễ hội Phước An miếu
ngày 16/1 của họ Lý hay lễ hội Huyền Thiên Thượng Đế ngày 24 – 27/2 của họ
Vương, Hẩu là con vật phò tá của ông Bổn, có nhiệm vụ tiễu trừ tà ma để ông Bổn ban
phước lành nên các gia đình thường mời Hẩu vào múa trong nhà và điều này cũng chỉ
diễn ra trong các gia đình nhóm Phước Kiến.
6. Nguồn gốc Hẩu qua thực tế cuộc sống
Múa Hẩu nói riêng, múa lốt nói chung không phải tự nhiên có mà nó xuất phát
từ nhu cầu thực tế của cuộc sống, ở đây là nhu cầu đấu tranh, chiến đấu với thú dữ, bảo
vệ dân làng. Trong dân gian, có rất nhiều truyền thuyết về các linh vật khác đã đề cập
đến mặt này như truyền thuyết về múa Lân, múa Sư đều là những hành động để chống
lại thú dữ ăn thịt người hay quấy phá dân làng. Ở Hẩu, tuy không rõ rệt nhưng ẩn sâu
dưới lớp vỏ văn hoá về con vật dữ được Thổ Địa thu phục hay Qui Xà tướng quân thì
cũng đều là con vật được mang ra để chống lại thú dữ. Để trấn áp lại thú dữ, người ta
phải sáng tạo ra hình dáng một con vật nhìn còn dữ dằn hơn cả loài dữ dằn nhất mà họ
biết chúa sơn lâm – Hổ. Từ trí tưởng tượng, những người nghệ nhân/lao động đã tập
hợp những nét đáng sợ nhất của những con vật đáng sợ là họ biết để tạo ra Hẩu. Việc
một linh vật là sản phẩm tập hợp nhiều bộ phận của nhiều con vật không phải là điều
lạ khi rất nhiều linh vật như Rồng là tập hợp của các đặc điểm: đầu trâu, sừng hươu,
mắt tôm, vuốt chim ưng, thân rắn, đuôi sư tử; Lân là sự kết hợp của: đầu rồng, mình
ngựa, đuôi trâu; Phụng có: đầu gà, hàm én, cổ rắn, lưng rùa, đuôi công, lông ngũ sắc…
đều là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của người xưa và là sự kết hợp của rất
nhiều loài vật thấy trong hiện thực. Việc Hẩu có đầu Hổ, mình Rắn, đuôi Bò, chân Nai
Lắc kiệu: là “điệu múa” của những người khiêng kiệu. Mỗi một kiệu gồm có hai người khiêng (nhóm Phước Kiến họ Lý) và bốn người khiêng (nhóm Phước Kiến họ Vương); nhóm hai hoặc bốn người trên phối hợp tung kiệu lên cao, hạ kiệu xuống đất một cách nhịp nhàng.85mà dân gian thường gọi là “tứ bất tướng” càng minh chứng cho điều trên.

Người Phước Kiến đã dùng chính tình yêu với đất, tình yêu và kinh nghiệm
trong nghề gốm để tạo ra Hẩu. Mỗi một công đoạn tạo ra Hẩu, mỗi một bộ phận trên
người Hẩu đều có liên quan đến đất, đến gốm. Đầu Hẩu được tạo ra từ khuôn đất sét,
tóc Hẩu được làm từ những sợi dây (cột) chén, kỹ thuật làm Hẩu được áp dụng từ kỹ
thuật làm gốm, dụng cụ làm Hẩu cũng là những dụng cụ của nghề gốm và đuôi là hình
ảnh một góc nghi lễ hiến tế của cộng đồng làm gốm đối với vị thần bảo hộ nghề. Và
cuối cùng, khi Hẩu ra đời, được khai sinh qua nghi lễ khai quang điểm nhãn 9 , chính nó
lại quay lại bảo hộ nghề gốm, bảo vệ những con người làm ra gốm và là biểu trưng
sống động cho sự lao động cần mẫn và sự gắn bó cũng như tình yêu với đất, với gốm
của người Phước Kiến.

Tóm lại
Hẩu là linh vật có lai lịch đặc biệt và vị trí quan trọng trong đời sống văn hoá
tinh thần của người Hoa Phước Kiến nói riêng, người Hoa Bình Dương nói chung. Nó
không phải là con vật có thật trong thực tế, không phải là Hổ hay Qui – Xà tướng
quân, không phải Kim Mao sư vương hay con vật dữ chuyên quấy phá dân lành nhưng
Hẩu lại chính là tất cả những con vật đó. Hẩu ra đời từ thực tế khó khăn, thử thách của
cuộc sống và tron thực tế lao động. Chính thực tế cuộc sống, vừa là nhu cầu, vừa là
người thầy tuyệt vời thúc đẩy con người sáng tạo. Đêm đêm, đoàn người mặc lốt Hẩu
nhảy múa hòa với tiếng trống, chiêng huyên náo là cách mà người xưa đánh đuổi thú
dữ mỗi khi chúng vào làng.

Khi Đạo giáo thâm nhập vào dân gian, lên khuôn các nghi lễ tín ngưỡng cũng đồng thời lên khuôn, tạo lý lịch cho nhiều nhân vật, linh vật thông qua các câu chuyện. Tùy vào điều kiện và nhu cầu mà từng cộng đồng đã tiếp nhận và kể tiếp câu chuyện sao cho phù hợp với văn hóa của mình. Những truyền thuyết thêu dệt xunh quanh tên gọi, thần tích, lai lịch của Hẩu cũng là một sự sáng tạo để tăng thêm sự ly kỳ nhưng cũng là để thể hiện sự tôn sùng đặc biệt của người Phước Kiến đối với linh vật của họ. Không những thế, người Phúc Kiến, thông qua Hẩu đã kể lại câu chuyện về cuộc sống, về những khó khăn, thử thách và bản lĩnh của họ khi đối mặt và vượt qua những khó khăn, thử thách đó. Câu chuyện về Hẩu là câu chuyện về bản lĩnh, về trí lực, về lòng can đảm của người Phúc Kiến khi đã chiến đấu, thu phục được vị chúa tể của núi rừng chỉ bằng những vũ khí thô sơ.
Tuy là loại hình nghệ thuật nặng tính nghi lễ, song múa Hẩu vẫn là một loại hình nghệ thuật. Nó không chỉ đáp ứng cho nhu cầu tâm linh mà còn đáp ứng cho nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của quần chúng nhân dân. Khi đời sống vật chất của người dân còn nhiều khó khăn, khi các loại hình văn hoá nghệ thuật đáp ứng cho đời sống tinh thần còn nghèo nàn thì ngày lễ hội hàng năm lại dường như là những món ăn tinh thần duy nhất. Múa Hẩu, với vai trò là một loại hình nghệ thuật dân gian vừa thể hiện văn hoá nghệ thuật dân gian. Đó là nghệ thuật múa mô phỏng, là việc trình diễn các động tác múa võ, là nghệ thuật sử dụng các loại nhạc cụ… Đồng thời múa Hẩu cũng lại vừa thoả mãn nhu cầu làm phong phú đời sống tinh thần của người dân. Hẩu cùng nghệ thuật múa Hẩu là sợi dây gắn kết cộng đồng; là mạch ngầm gìn giữ di sản cộng Khai quang điểm nhãn: là nghi thức “mở mắt” cho linh vật, là sự ấn chứng cho sự ra đời của Hẩu. Thực hiện nghi thức là thầy pháp và lễ vật bắt buộc phải có một con gà trống trắng mào lá. Thực hiện nghi thức, thầy pháp dùng dao, lấy một ít máu từ mào gà, hoà cùng bột chu sa, một ít nước rồi dùng hỗn hợp đó điểm lên mắt, má, miệng, thân, đuôi Hẩu.

. Tôi không thể quên được hình ảnh một cậu bé chỉ mới khoảng 3 tuổi cởi trần say
sưa đánh trống Hẩu trong một lần điền dã qua khu Lò Chén. Đó là một minh chứng
sống động cho việc giữ gìn di sản một cách “động” là việc hết sức đúng đắn. Di sản
chỉ có thể sống, được bảo vệ, duy trì bằng chính những thực hành của cộng đồng đang
nắm giữ di sản. Người Phước Kiến nói riêng, người Hoa nói chung rất hiểu điều đó
nên họ luôn cố gắng truyền lửa, truyền nhiệt huyết cho thế hệ trẻ tiếp nối. Vì thế Hẩu
cũng như nghệ thuật múa Hẩu luôn được bảo vệ, duy trì và phát triển.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bình Dương, TS. Huỳnh Ngọc Đáng (chủ biên), (2012),
Người Hoa ở Bình Dương, Nxb. Chính trị Quốc gia – Sự thật.
3. Huỳnh Ngọc Trảng, (1997), “Nghi lễ của múa Hẩu”, Hội Khoa học và Lịch sử Việt
Nam , tạp chí “Xưa và nay”, (số 45B).
4. Tư liệu điền dã cá nhân.

 

NGUYỄN QUỐC DUY(*)

Tham khảo:

http://sugia.vn/portfolio/detail/1696/tim-hieu-nguon-gc-hau-linh-vat-cua-nguoi-hoa-phuoc-kien-o-binh-duong.html

http://sugia.vn//assets/file/lich-su-viet-nam/Ngu%E1%BB%93n%20g%E1%BB%91c%20H%E1%BA%A9u.pdf

 

Tìm hiểu thời kỳ Vàng Son của Làng Nghề Sơn Mài truyền thồng Tương Bình Hiệp- Bình Dương


Văn minh lúa nước Việt Nam đã sản sinh ra làng và văn hóa làng. Từ sự tụ cư,
trồng lúa hoa màu đã giúp người dân ổn định cuộc sống. Tranh thủ những lúc nông
nhàn, họ làm ra những sản phẩm phục vụ cho chính đời sống sinh hoạt của mình
bằng bộ óc sáng tạo và đôi tay khéo léo của mình, lâu dần nhu cầu sử dụng tăng
cao, cần phải có một lực lượng chuyên môn hóa cao tập trung sản xuất, do đó họ
tách khỏi công việc làm nông để hình thành nên nghề mới- nghề thủ công. Ban đầu
sản xuất ra những dụng cụ sinh hoạt và lao động nông nghiệp thiết yếu hàng ngày
với tính chất tự sản tự tiêu. Dần dần các sản phẩm được đem ra ở chợ làng bến
sông. Xa hơn chút nữa là ra khỏi khu vực cư trú để trở thành sản vật trao đổi với
giá trị tương ứng rồi tiến bước dài nữa thành thương phẩm bán buôn đi khắp nơi.
Trải qua thời gian dài số lượng người tham gia sản xuất ngày càng đông tạo nên
một làng chuyên làm nghề.

Bình Dương một vùng đất trù phú nằm ở miền Đông Nam Bộ, có được vị trí
địa lý thuận lợi, thiên nhiên ưu đãi, thêm dân cư quy tụ đông từ miền Trung, miền
Bắc vào đã giúp cho nơi đây hình thành nhiều nghề nổi danh như gốm sứ, sơn mài,
điêu khắc. Trong đó có sự xác lập của làng nghề sơn mài truyền thống Tương Bình
Hiệp đã tồn tại hàng trăm năm và từng trong giai đoạn cực thịnh vàng son.

1.1 Tiền đề ra đời nghề truyền thống
Sự tụ cư, truyền thống lao động. Bình Dương xưa kia là vùng đất hoang vu,
rừng rậm hàng ngàn rặm, mới chỉ có một vài dân tộc ít người đến sinh sống như
Stiêng, Mạ, Mnông, Khơme. Họ chỉ có “số dân ít ỏi, vừa có kỹ thuật sản xuất thấp
kém, họ sống chủ yếu nhờ vào đốn chặt cây rừng lập thành nương rẫy tỉa lúa, theo
phương thức du canh du cư, kết hợp hái lượm và săn bắt thú rừng, dựa vào thiên
nhiên, sống rải rác đây đó theo từng buôn sóc cách xa nhau, do đó một vài vùng
đất cao ở bìa rừng và một số gò đồi được vỡ hoang trồng trọt, đại bộ phận đất đai
còn lại đều là rừng rậm, cỏ dày, chưa được khai phá” 2 . Tuy nhiên đến cuối thế kỷ
XVI, đầu thế kỷ XVII lớp cư dân người Việt từ miền Bắc, miền Trung phiêu tán về
vùng Đông Nam bộ, trong đó có địa bàn Bình Dương tìm vùng đất mới để lập
nghiệp đã khiến cho vùng đất này trở nên nhộn nhịp, đông đúc hơn bao giờ hết.

Họ 1 Học viên cao học, Khoa Lịch sử, Trường Đại học KHXH&NV, TP.HCM. Nơi công tác: Trường TC Mỹ thuật – Văn hóa Bình Dương, địa chỉ email: andyphuong130@gmail.com
2 Huỳnh Lứa, Vài nét về tiến trình khai phá vùng đất Bình Dương trong các thế kỷ XVII-XVIII và nửa đầu thế kỷ  XIX, Tạp chí Khoa học lịch sử Bình Dương, số 12/2005, tr.4bao gồm nhiều thành phần xã hội khác nhau và lìa bỏ quê hương với nhiều nguyên
nhân khác nhau. Ở Thuận Hóa mấy năm mất mùa đói kém, nhà nước phải liên tục
xuất lúa kho chNn cấp cho dân đói, còn binh sĩ và nhân dân ly tán và sinh sống
hoang mang, lưng chừng. Chính vì nghèo đói khổ sở mà những người dân nghèo
miền Thuận Quảng phải rời bỏ quê hương, đi tìm vùng đất mới tìm kế sinh nhai.
Vùng đất Đồng Nai- Gia Định trong đó có vùng đất Bình Dương ngày nay, lúc này
đang là vùng đất gần như hoang hóa, màu mỡ phì nhiêu không có người cai quản
nên thu hút nhiều tầng lớp, thành phần dân cư. Những người nông dân, thợ thủ
công, dân nghèo, thầy lang, thầy đồ nghèo, người trốn tránh binh dịch, sưu thuế, tội
phạm vượt ngục, binh lính đào ngũ, rã ngũ đã kéo vào phương Nam- vùng đất
Đông Nam Bộ. Có lẽ ngay từ năm tháng đầu tiên, Bình Dương là một trong những
nơi dừng chân của đoàn quân di cư người Việt cùng với các địa bàn khác như Mô
Xoài, Cù Lao Phố, Bến Nghé. Bởi ngày ấy dân di cư thường theo những cửa biển,
con sông để tìm những vùng đất định cư. Và Bình Dương, đặc biệt là vùng chung
quanh thị xã Thủ Dầu Một, trong đó có làng Tương Bình Hiệp là vùng giáp sông
Đồng Nai, sông Sài Gòn là những nơi định cư lý tưởng thuở đầu khai phá. Trong
việc khai phá vùng đất mới, trồng lúa và trồng cây ăn trái là nghề chính bởi vì ở
đây có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi. Bên cạnh đó, lưu dân nơi đây còn làm thêm
nhiều nghề khác nữa như buôn bán, đánh bắt cá, săn bắt thú rừng, khai thác gỗ.

Ngoài cư dân người Việt vùng Thuận Quảng vào đây khai phá còn có một
lực lượng người Hoa bất phục triều đình nhà Thanh những thập kỷ cuối thế kỷ XIX
chạy sang nước ta lánh nạn cũng được chúa Nguyễn cho phép vào vùng đất này
sinh sống. Người Hoa gốc ở các tỉnh ven biển Đông Nam Trung Quốc nên thế
mạnh làm nông nghiệp là không cao nên khi đến đây họ kinh doanh buôn bán và
làm nghề thủ công như làm đồ gốm là chủ yếu. Họ đã …khai phá đất hoang, lập
chợ phố thương mãi, giao thông với người Tàu, người Nhật Bổn, Tây Dương,
thuyền buôn tụ tập đông đảo…Bình Dương là một vùng đất mới chỉ hình thành cách đây hơn 300 năm,chính thức bằng sự kiện Thống suất Chưởng cơ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh từ thuở mang gươm đi mở cõi 3 năm 1698 tại vùng đất Đồng Nai- Gia Định. Trong đó vùng Tương An (Tương Bình Hiệp ngày nay) có sự nhập cư từ miền ngoài vào
(giai đoạn 1698-1720) và nghề làm sơn cũng được hình thành trong khoảng thời
gian này. Tương truyền, những cư dân xa xứ này đến vùng đất mới nhưng nơi chôn
rau cắt rốn vẫn là nỗi nhớ của họ. Việc mưu sinh trên đất mới tạm ổn định, trong
những thời gian rảnh rỗi việc đồng áng, những người lưu dân này đã thực hiện
những bức sơn mài đầu tiên để tưởng nhớ đến quê cha đất tổ, đó chính là những
bức tranh vẽ cảnh đất nước, rặng tre làng, hàng cau, đình làng. Tương Bình Hiệp
vốn là một làng nhỏ làm tranh cổ ở huyện Bình An, từ việc làm những bức sơn mài
3 Thơ Huỳnh Văn Nghệ, Nhớ Bắcđầu tiên đó đã được những người giàu có trong vùng biết đến và họ đã đặt mua những bức tranh tương tự đem về trưng bày trong nhà, từ đó mà hình thành nên trung tâm sơn mài của Bình Dương.

Tài nguyên thiên nhiên tại tỉnh Sông Bé (cũ) bao gồm: đất, rừng bạt ngàn với
nhiều loại gỗ quý như cNm lai, giáng hương…cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào
cho nghề mộc gia dụng, nghề chạm khắc gỗ và sơn mài- những nghề có quan hệ
mật thiết với nhau cũng chính là một yếu tố thúc đNy khả năng phát triển ngành
nghề truyền thống.

Vị trí địa lý. Làng Tương Bình Hiệp nằm kế con sông Sài Gòn thơ mộng trù
phú, thuận tiện cho việc di chuyển trên sông. Ngày xưa khi phương tiện đi lại chưa
phong phú như bây giờ, đường thủy chính là cách vận chuyển đa năng, hợp lý với
số lượng chuyên chở cực kỳ lớn. Tương Bình Hiệp cách quốc lộ 13 chưa đến 1km,
đây là con đường huyết mạch nối liền các tỉnh Thành phố Hồ Chí Minh, Bình
Dương, Bình Phước, trung chuyển hàng hóa, giao lưu kinh tế giữa các vùng , xa
hơn nữa là gần biên giới Campuchia giúp cho việc nhập khNu loại sơn Nam Vang
của nước bạn đem về sản xuất các sản phNm sơn mài.. Làng cách trung tâm tỉnh lỵ
Thủ Dầu Một chưa đến 4km, đây là nơi tập trung sôi động các hoạt động kinh tế,
chính trị, xã hội…

Trường Mỹ thuật bản xứ Thủ Dầu Một. Thuở sơ khai nghề sơn mài chỉ là
nghề sơn, mang tính chất cha truyền con nối. Lúc đầu nghề sơn chỉ là một bộ phận
phụ thuộc của nghề mộc, được dùng sơn phủ bên ngoài để tăng độ bền của vật
dụng. Về sau yếu tố thẫm mỹ được chú trọng và nâng cao, nghề sơn mới tách dần
khỏi nghề mộc và trở thành nghề độc lập mang tính chuyên môn cao 4 . Nhưng từ
khi Thực dân Pháp qua xâm lược và nhìn thấy được nguồn tài nguyên phong phú,
tay nghề của những thợ ở đất Thủ rất điêu luyện nên chúng đã cho thành lập một
trường nhiều nghề vào năm 1901 để đào tạo ra một đội ngũ lành nghề nhằm phục
vụ cho những mục đích mang tính thực dụng của “chính quốc”. Đó là trường Mỹ
thuật bản xứ Thủ Dầu Một (École d’art indigène de Thu Dau Mot) chuyên dạy vẽ,
mộc, điêu khắc, chạm trổ gỗ để có điều kiện phát triển các sản phẩm hàng hóa về
sơn mài và đồ gia dụng trang trí nội thất đem xuất khẩu. Mục tiêu xa xôi khi Pháp
mở bất cứ ngôi trường nào ở Việt Nam hầu như để là“dựng chiêu bài “khai hóa”,
tuyên truyền che giấu âm mưu xâm lược. Mục tiêu gần gũi, thiết thực là sản xuất,
cung cấp tại chỗ cho bọn cầm quyền những hàng tiêu dùng và trang trí nội thất” 5 .
Thạc sĩ-họa sĩ Nguyễn Văn Minh, Đặc điểm hình thành nghề sơn mài Bình Dương , Tham luận Bảo tồn và phát huy nghệ thuật sơn mài Bình Dương, Sở VH-TT-DL Bình Dương, 2011, tr 285 Thái Kim Điền,Truyền thống sơn mài Bình Dương và định hướng trong xu thế hội nhập, Tạp chí Khoa học lịch sử Bình Dương, số 5, tháng 1/2007, tr. 26
4Đây chính là một trong những yếu tố hết sức quan trọng cho Tương Bình Hiệp
phát triển mạnh mẽ sơn mài về sau do đội ngũ nghệ nhân và thợ lành nghề có điều
kiện để tiếp xúc và học tập tại trường Bá Nghệ. Ngôi trường này kết hợp dạy tri
thức nghề sơn truyền thống với kiến thức mỹ thuật kỹ thuật hiện đại của châu Âu,
mang đến những màu sắc mới lạ và kiểu dáng đẳng cấp cao của sơn mài. “Trải qua
nhiều giai đoạn trường đã đào tạo ra khá nhiều học sinh và sau này trở thành lớp
nghệ nhân đất Thủ với tay nghề giỏi, có kiến thức về văn hóa nghệ thuật cũng như
những nghệ nhân về sơn mài như thầy Nguyễn Văn Thạnh, Hồ Hữu Thủ, Lê Thành
Nhơn, GS Trần Văn Cang. Nhiều học sinh tốt nghiệp ở thời kỳ đầu trở thành
những nghệ nhân sơn mài, số được giữ lại trường làm nhà giáo nổi tiếng như:
Trương Văn Thanh, Nguyễn Thanh Lễ, Nguyễn Văn Yến, Nguyễn Văn Thạnh,
Nguyễn Hữu Sang, Trương Văn Cang…Là chiếu nôi đào tạo sơn mài chính quy,
hình thành đội ngũ nghệ nhân, họa sĩ tiêu biểu có trình độ, tay nghề, trình độ quản
lý chuyên trách đã gầy dựng, tham gia sản xuất ở các trụ cột các nơi như làng sơn
mài Tương Bình Hiệp, Tân An, xưởng Thành Lễ là nơi đào tạo tin cậy, là niềm tự
hào của dân tộc và địa phương nơi đây” 6 . Trong những học sinh đang theo học, có
những cá nhân xuất sắc xuất thân từ làng nghề Tương Bình Hiệp đã tiếp thu gặt hái
những kiến thức trường lớp sau này về làm giàu tại mảnh đất của tổ tiên. Từ khi
nghệ thuật sơn mài được áp dụng thành công tại trường Mỹ thuật Đông Dương Hà
Nội từ những năm 30 của thế kỷ XX, được miền trong tiếp nhận đã mang lại những
thành công rực rỡ cho sơn mài Tương Bình Hiệp- Bình Dương. Đặc biệt trước năm
1975, với sự ra đời có công ty Thành Lễ, Trần Hà tập hợp những nghệ nhân nơi
đây đã giúp cho sản phNm sơn mài Bình Dương nói chung, Tương Bình Hiệp nói
riêng nổi danh trên thế giới. Từ năm 1945-1960, mỗi năm các xưởng sơn mài ở
Thủ Dầu Một sản xuất được khoảng 40.000 sản phNm lớn nhỏ, trị giá 25 triệu đồng
miền Nam. Phần lớn các sản phNm được xuất cảng sang Pháp, Mỹ, Tây Đức,
Singapore 7 …Nơi đây đã sản sinh ra rất nhiều nghệ nhân tài năng, ví dụ: tranh sơn
mài cẩn trứng của Nguyễn Văn Muội thực hiện năm 1957, tranh sơn mài đề tài
cảnh đồng quê của nghệ nhân Hồ Thị Lui thực hiện năm 1965, tranh sơn mài đề tài
“Quan trạng về làng” của nghệ nhân Nguyễn Văn Chí thực hiện năm 1965, đây là
những sản phNm sơn mài tiêu biểu hiện nay vẫn còn được lưu giữ tại bảo tàng tỉnh
Bình Dương.

Ngày 30 tháng 04 năm 1975 miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất
nước nhân dân hai miền nam bắc được sống trong bình yên, đất nước có được
những điều kiện thuận lợi để phát triển mọi mặt về kinh tế, văn hóa, xã hội. Sau
Nguyễn Văn Quý, Phát huy nghệ thuật sơn mài truyền thống Bình Dương (từ năm 1986 đến nay), Luận văn Thạc sĩ, Đại học Mỹ thuật Tp.HCM, 2012, tr.227
Huỳnh Thị Ngọc Tuyết (1993), Tiểu thủ công nghiệp vùng Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định và phụ cận từ năm 1954 đến năm 1975, Luận án Phó tiến sĩ Khoa học Lịch sử, Viện Khoa học xã hội tại Tp.HCM, tr.191 6 năm 1975 sơn mài Tương Bình Hiệp phát triển đạt đến thời kỳ vàng son huy hoàng nhất vào khoảng từ 1980-1990. Đây được xem là thời gian nhà nhà làm sơn mài, người người làm sơn mài- lời cửa miệng mà người dân thường nhắc tới.
1.2 Đỉnh cao làng nghề truyền thống .Thời gian sau giải phóng đất nước vẫn còn bộn bề nhiều khó khăn, nhưng nhờ sự quyết tâm của mọi tầng lớp nhân dân, kinh tế tỉnh Sông Bé đã từng bước đi lên vững chắc. Ngay từ năm 1977 Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I đã xác định:
Nhiệm vụ của công nghiệp, tiểu và thủ công nghiệp ở tỉnh ta là tận dụng mọi năng
lực sản xuất và mọi hình thức tổ chức của cả Nhà nước và tư nhân làm ra ngày
một nhiều hàng hóa có chất lượng phục vụ cho sản xuất và đời sống của nhân dân
trong tỉnh, trao đổi với các tỉnh bạn và xuất khẩu. Từ cơ sở nghị quyết của Đại hội
Đảng bộ, ngành tiểu thủ công nghiệp đã khai thác mở rộng sản xuất các mặt hàng
công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp có thế mạnh tại địa phương như gốm sứ, sơn
mài… Phát động sâu rộng trong mọi tầng lớp nhân dân hiểu rõ chính sách khuyến
khích sản xuất hàng tiêu dùng, mở các hội nghị cải tiến về tổ chức và quản lý trong
các xí nghiệp quốc doanh, công ty hợp doanh và hợp tác xã tiểu, thủ công nghiệp;
khuyến khích nhân dân, kể các nhà tư sản dân tộc khôi phục lại các cơ sở cũ, xây
dựng thêm cơ sở mới, mở rộng sản xuất các mặt hàng dựa vào nguồn nguyên liệu
sẵn có tại địa phương.

Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đạt đến đỉnh cao của sự nổi tiếng xuất
khẩu nhiều quốc gia nhờ chất lượng cao, đề tài phong phú, chất liệu đa dạng, vận
dụng hiệu quả thành tựu khoa học kỹ thuật để tăng năng suất lao động, cải thiện sự
đồng đều trong các sản phẩm, giảm thời gian không cần thiết. Vào khoảng thời
gian 1980-1990, cả làng có tới 774 hộ lấy nghề sơn mài làm thu nhập chính 8 . Giai
đoạn này người dân Tương Bình Hiệp chủ yếu tập trung đầu tư, phát triển sản xuất
dựa vào sơn mài. Từ những năm 1980-1990, sơn mài và gốm sứ trở thành thế
mạnh, chiếm 30-35% thu nhập quốc dân về công nghiệp toàn tỉnh 9 . Đến năm 1987
nhờ đường mới đổi mới của Đảng nghề truyền thống sơn mài đã phát huy, các cơ
sở sơn mài được mở ra, chẳng bao lâu làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, Tân
An trở nên tấp nập, nhất là Tương Bình Hiệp chủ yếu là làm sơn mài xuất khẩu. Từ
năm 1987-1990 hàng sơn mài làm không kịp giao cho khách, nhiều cơ sở phải lấy
của cơ sở khác để giao. Giai đoạn này là thời hoàng kim của sơn mài Bình Dương.
Phải nói là 80% số hộ dân ở Tương Bình Hiệp, Tân An làm nghề sơn mài 10 .
8ẩ Lê Cảm Hưởng, Vực dậy làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, Báo Sài Gòn giải phóng, Tp.HCM, 2002, số ra ngày 19/7, tr.69 Nguyễn Văn Minh, Nghệ thuật sơn mài ứng dụng Bình Dương, NXB Mỹ thuật, 2015, tr.37 10 Hiệp hội đầu tư và phát triển các doanh nghiệp tỉnh Bình Dương, Bình Dương thời đổi mới, NXB Thanh Niên, 2002, tr.316Về đề tài, chất liệu. Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp nổi tiếng với việc sử dụng sơn ta- sơn Phú Thọ với độ bền lâu dài, các sản phNm phong phú về đề tài, chất liệu.

Đề tài thể hiện có: Tứ thời (mai, lan, cúc, trúc); tứ hữu: liên áp (vịt bơi bên
hoa sen), cúc điệp (bướm đậu trên hoa), mai điểu (chim đậu cành mai); tùng hạc;
ngư tiều canh mục, vinh quy bái tổ; long lân quy phụng, hổ, ngựa; các đề tài thiên
nhiên trời mây sông nước, làng quê, cây đa, bến nước, gặt lúa, đồng ruộng; cảnh
đẹp thiên nhiên: vịnh Hạ Long, Kinh thành Huế, hồ Hoàn Kiếm, Văn Miếu Quốc
Tử Giám; các đề tài về lịch sử: Hai Bà Trưng, Bác Hồ, quảng trường Ba Đình; đề
tài xã hội gia đình: tình mẫu tử, thiếu nữ, tuổi thơ; đề tài tôn giáo: tượng Phật, đền
chùa, bát tiên, Phúc lộc thọ 11 …Hiện nay chúng ta dễ dàng bắt gặp tranh sơn mài
chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp bày bán tại các cửa hàng của làng nghề.
Chất liệu thể hiện cho đến những năm 80 vật liệu làm cốt ngoài ván ép, gỗ mít
còn có thêm vải (làm các loại bình lớn), nhựa (làm các loại đĩa, vòng đeo tay…).
Chất liệu chính là sơn Phú Thọ pha với sơn Nam Vang. Nghệ thuật thể hiện ngoài
những kỹ thuật truyền thống, còn có thêm các cách vẽ mỏng, vẽ phủ… Kỹ thuật
khắc trũng giai đoạn này được sử dụng nhiều do nhu cầu thị trường, nhất là các
mặt hàng tranh mỹ nghệ các thể loại, bình phong (paravent), bình hoa và đĩa trang
trí. Đến những năm 90 sử dụng ván ép là vật liệu làm cốt, vóc vì đây là giai đoạn
xuất khẩu nhiều tranh mỹ nghệ (nhất là tranh bộ, ghép 2, 4 hoặc 6 tấm và liễn thờ,
câu đối). Kỹ thuật phổ biến là vẽ tranh kết hợp cNn vỏ trứng, cNn vỏ ốc các
loại…xuất hiện loại màu ma rông, được sùng sơn phủ nền cho các loại tranh. Các
loại sơn công nghiệp bắt đầu có mặt trên thị trường.

Dù đề tài hay chất liệu có phong phú đến đây thì sơn mài Tương Bình Hiệp
vẫn đảm bảo được 25 công đoạn truyền thống, làm nên sự khác biệt giữa sơn mài
nơi đây với các địa phương khác. Quá trình sản xuất sơn mài bao gồm: 1. Mài
nhám, 2. Trét, trám lỗ thủng, 3. Lót sớ gỗ, 4. Phất vải, 5. Mài nhám vải, 6. Hom sớ
vải, 7. Hom chu lần I, 8. Mài hom chu I, 9. Hom chu lần II, 10. Mài hom chu II, 11.
Hom chu III, 12. Mài hom chu III, 13. Lót I, 14. Mài lót I, 15.Lót II, 16. Mài lót II,
17. Lót III, 18. Mài lót III, 19. Quang chu, 20. Mài quang chu, 2. Vẽ hình, 22. Phủ
sơn cánh gián, 23. Mài phủ và sữa chữa, 24. Mài sửa chữa đợt II, 25. Đánh bóng.
Đây là những điểm khác biệt rõ ràng giữa nghề sơn (lúc sơ khai) và sơn mài về sau
này.ẩ Về thị trường tiêu thụ, ngay từ đầu đã khẳng định đây thật sự là thời kỳ vàng
sơn của làng nghề sơn mài truyền thống Tương Bình Hiệp nên các sản phẩm sơn
11 Cao Xuân Phách, Một vài tư liệu về nghề sơn mài truyền thống ở Bình Dương, Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bình Dương, số 12/2005, tr.38mài từ năm 1983 sống lại với mức độ mạnh mẽ hơn. Tiêu biểu cho giai đoạn phát triển sơn mài của Bình Dương phải kể đến sự đóng góp của làng Tương Bình Hiệp, với nhiều cơ sở quốc doanh, tư doanh mọc lên như nấm. Về mặt kinh tế, hàng sơn mài ở Sông Bé chiếm tỷ trọng 70% số lượng hàng sơn mài xuất khẩu cả nước, chiếm 2/3 thu nhập lượng hàng tiểu thủ công nghiệp địa phương. Đồng thời nuôi sống hàng chục ngàn công nhân trong tỉnh 12 . Thị trường xuất khNu của làng nghề trong giai đoạn này rất phong phú ở các châu lục: Á, Phi, Âu, Mỹ với các
quốc gia ưa chuộng hàng thủ công mỹ nghệ như: Nhật Bản, Trung Quốc, Đài
Loan, Nga, Mỹ…

Sự phát triển của nghề sơn mài còn kéo theo một số nghề phụ trợ cho nó cũng
phát triển theo như nghề rèn, nghề đẽo đòn gánh, nghề tiện. Nghề rèn sản xuất ra
các loại dao băm lưỡi cưa, dao tách ốc dùng trong công đoạn cNn vỏ trai sơn mài.
Đẽo đòn gánh để làm phương tiện chuyên chở gánh một số sản phẩm hộp, khay,
bình nhỏ trong các hộ gia đình làm sơn mài. Nghề tiện để tiện ra các đồ cốt vóc
phục vụ cho sơn mài…Từ nghề sơn mài đời sống người nâng được nâng lên, đã
giúp cho nhiều gia đình trở nên sung túc, giàu có. Các nghệ nhân được kính trọng-
ví dụ như bác Tám Khiêm, các thợ kỹ thuật làm việc không ngơi tay, những người
học việc, người già, phụ nữ, em nhỏ đều có thể tham gia làm nghề và có thu nhập
ổn định.

Tuy nhiên hiện nay sơn mài Bình Dương nói chung, làng nghề Tương Bình Hiệp nói riêng đang gặp phải rất nhiều khó khăn để có thể tồn tại và phát triển như nguồn nguyên liệu và đầu ra cho sản phẩm. Sơn ta Phú Thọ ngày càng đắt, sử dụng nhiều thì người sản xuất không có lãi, sản phNm bán ra không thể gắn giá trên trời.

Hiện nay đầu ra cho các sản phẩm sơn mài gặp rất nhiều trắc trở, chỉ có những
công ty doanh nghiệp mới có đơn xuất hàng mang giá trị lớn, còn những hộ gia
đình nhỏ lẻ chỉ có thể làm gia công, hoặc nhận những đơn đặt hàng có giá thấp.
Chính điều này đã khiến nhiều người lầm tưởng về chất lượng hàng sơn mài.

Nhiều ý kiến chủ quan cho rằng vì người dân nơi đây chạy theo số lượng, hàng làm
ra phải thực hiện gấp rút nên cắt xén nhiều công đoạn nên hàng dởm không chất
lượng, khiến tiếng tăm của sơn mài Tương Bình Hiệp bị mất đi và giảm sút uy tín
niềm tin đối với khách hàng. Nhưng khi nghiên cứu vào thực chất tình hình hiện tại
của làng nghề này mới thấy rằng, làng nghề muốn bảo tồn và phát triển được trước
tiên phải đảm bảo ổn định về mặt kinh tế. Thứ nhất, khi kinh tế phát triển đồng
nghĩa với thu nhập của người dân ổn định, người dân sẽ càng gắn bó và bám trụ
với nghề “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, người không phụ nghề, nghề không phụ
người. Thứ hai, khi sản phẩm sơn mài bán ra được nhiều, giá thành cao tự nhiên sẽ
Nguyễn Thị Thùy Linh, Nghề sơn mài ở xã Tương Bình Hiệp thị xã Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương- Hiện trạng và xu hướng phát triển, Trường Đại học Mở TPHCM, 2010, tr.13
12ẩ có nhiều người tìm đến học nghề, thu hút học sinh vào học các trường mỹ thuật có
đào tạo ngành sơn mài, có như thế mới tính đến chuyện bảo tồn lâu dài nghề truyền
thống được. Làng nghề không chỉ có ý nghĩa trong bài toán phát triển kinh tế, tạo
việc làm, tăng thu nhập cho người dân mà nó còn có ý nghĩa về mặt văn hóa- giá
trị văn hóa phi vật thể của quốc gia.

Làng nghề truyền thống Tương Bình Hiệp đã trở thành một biểu tượng, nét
đẹp văn hóa tô điểm làm phong phú đa dạng hơn trong nền văn hóa của dân tộc.
Để giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị thiết thực của làng nghề cần phải có
những biện pháp cụ thể. Nhà nước và địa phương cần tạo mọi điều kiện thuận lợi
về nguồn vốn, hỗ trợ nguyên vật liệu, biện pháp cải thiện môi trường và đặc biệt
chú trọng đến thị trường tiêu thụ của làng nghề truyền thống vì thị trường tiêu thụ
là cái quyết định sự sống còn của làng nghề. Hỗ trợ kịp thời các thủ tục hải quan
thông thoáng, nhanh chóng để xuất hàng cho đối tác nước ngoài trong thời gian
sớm nhất. Có như thế nghề sơn mài và làng nghề sơn mài truyền thống Tương
Bình Hiệp mới có thể hồi sinh, phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn đương đại.
Mới đây Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có Quyết định số 1328/QĐ-
BVHTTDL, công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể 13 quốc gia đối với nghề
sơn mài ở làng Tương Bình Hiệp vì nó chứa đựng giá trị văn hóa quan trọng. Đây
là niềm vui không chỉ cho địa phương mà còn là niềm tự hào của đất Thủ- không
hổ danh là cái nôi của sơn mài phương Nam.

Bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống là một trong những nhiệm vụ và mục tiêu góp phần thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Trong đó điều tạo nên giá trị cốt lõi là phải giữ cho được bản sắc như thuở ban đầu nghề thủ công truyền thống.

13Theo UNESCO, “Di sản văn hóa phi vật thể” được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức,kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người và trong một số trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ.Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể được các cộng đồng và các nhóm người không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ một ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người. ( Vũ Quốc Tuấn, Làng nghề trong công cuộc phát triển đất nước,NXB Tri thức, 2011, tr.96)

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Thái Kim Điền, Truyền thống sơn mài Bình Dương và định hướng trong xu
thế hội nhập, Tạp chí Khoa học lịch sử Bình Dương, số 5, tháng 1/2007, tr.
26
2. Nguyễn Thị Thùy Linh, Nghề sơn mài ở xã Tương Bình Hiệp thị xã Thủ Dầu
Một tỉnh Bình Dương- Hiện trạng và xu hướng phát triển, Trường Đại học
Mở TPHCM, 2010, tr.13
3. Huỳnh Lứa, Vài nét về tiến trình khai phá vùng đất Bình Dương trong các
thế kỷ XVII-XVIII và nửa đầu thế kỷ XIX, Tạp chí Khoa học lịch sử Bình
Dương, số 12/2005, tr.4
4. Hiệp hội đầu tư và phát triển các doanh nghiệp tỉnh Bình Dương, Bình
Dương thời đổi mới, NXB Thanh Niên, 2002, tr.316
5. Hiệp hội Sơn mài điêu khắc Bình Dương, Tập san nội bộ, 2006
6. Lê Cảm Hưởng, Vực dậy làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, Báo Sài Gòn
giải phóng, Tp.HCM, 2002, số ra ngày 19/7, tr.6
7. Thạc sĩ-họa sĩ Nguyễn Văn Minh, Đặc điểm hình thành nghề sơn mài Bình
Dương , Tham luận Bảo tồn và phát huy nghệ thuật sơn mài Bình Dương, Sở
VH-TT-DL Bình Dương, 2011, tr 28
8. Nguyễn Văn Minh, Nghệ thuật sơn mài ứng dụng Bình Dương, NXB Mỹ
thuật, 2015, tr.37
9. Thơ Huỳnh Văn Nghệ, Nhớ Bắc
10. TS.Trần Nhu, Những làng nghề truyền thống ở tỉnh Bình Dương, Kỷ yếu hội
thảo khoa học Thủ Dầu Một – Bình Dương 300 năm hình thành và phát
triển, 1998, tr.116
11. Cao Xuân Phách, Một vài tư liệu về nghề sơn mài truyền thống ở Bình
Dương, Tạp chí Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bình Dương, số 12/2005, tr.38
12. Nguyễn Văn Quý, Phát huy nghệ thuật sơn mài truyền thống Bình Dương
(từ năm 1986 đến nay), Luận văn Thạc sĩ, Đại học Mỹ thuật Tp.HCM 2012,
tr.22
13. Vũ Quốc Tuấn, Làng nghề trong công cuộc phát triển đất nước, NXB Tri
thức, 2011, tr.96
14. Huỳnh Thị Ngọc Tuyết (1993), Tiểu thủ công nghiệp vùng Sài Gòn-Chợ
Lớn-Gia Định và phụ cận từ năm 1954 đến năm 1975, Luận án Phó tiến sĩ
Khoa học Lịch sử, Viện Khoa học xã hội tại Tp.HCM, tr.191

Họ và tên độc giả cộng tác: Nguyễn Thị Phượng, học viên cao học khoa Lịch
sử-Trường Đại học KHXH&NV.TPHCM
Nơi công tác: Trường TC Mỹ thuật – văn hóa Bình Dương
Số 210, đường Bạch Đằng, P.Phú Cường, TP.TDM, BD
Địa chỉ email: andyphuong130@gmail.com. SĐT: 0937 353 503

HÌNH ẢNH MINH HỌA

Tác giả tự chụp tại làng sơn mài Tương Bình Hiệp, tháng 5/2016

a1Công đoạn vẽ lên bình sản phẩm sơn mài

a2

Công đoạn đánh bóng sản phẩm sơn mài

a3Một số sản phẩm đã hoàn thành

 

Tham khảo bài viết gốc hoàn chỉnh tại đây:

http://sugia.vn//assets/file/2016/TH%E1%BB%9CI%20K%E1%BB%B2%20V%C3%80NG%20SON%20C%E1%BB%A6A%20S%C6%A0N%20M%C3%80I%20T%C6%AF%C6%A0NG%20B%C3%8CNH%20HI%E1%BB%86P.pdf

Bài viết bị lỗi font chữ và format , vui lòng xem bài viết chính trên website để có thể xem ở chế độ tốt hơn.

http://sugia.vn/portfolio/detail/1636/tim-hieu-thoi-ky-vang-son-cua-lang-nghe-son-mai-truyen-thong-tuong-binh-hiep-binh-duong.html

VĂN HÓA HÁN – NÔM Ở ĐÌNH THẦN DẦU TIẾNG


Trong sắc phong của đình Dầu Tiếng lại ghi địa danh “Định Thành”: sắc cho “Thần Hoàng Bổn Cảnh Định Thành” vào năm Tự Đức V(1853). Được biết trước năm 1946, Dầu Tiếng là tên gọi chung của một vùng đất không có địa giới rõ ràng cho đến năm 1949 một đơn vị hành chính được thành lập mang tên quận Dầu Tiếng thuộc tỉnh Thủ Dầu Một. Đến năm 1977 đổi tên thành huyện Dầu Tiếng thuộc tỉnh Sông Bé và từ năm 1999 thuộc tỉnh Bình Dương cho tới nay.

Trước năm 1871, thôn Định Thành vào thời Minh Mạng có tên thôn Bảo Định thuộc tổng Bình Thạnh Thượng, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định. Sau khi đánh chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ, người Pháp sắp sếp lại các đơn vị hành chính.Tổng Bình Thạnh Thượng thuộc hạt Thanh tra (đơn vị hành chánh tương đương cấp tỉnh) Sài Gòn và thôn Định Thành(trước kia là thôn Bảo Định thuộc xứ Dầu Tiếng) là một trong 12 thôn của tổng Bình Thạnh Thượng thuộc Sài Gòn.

Đến năm 1871, khi quân Pháp đánh chiếm hết Nam Kỳ lục tỉnh, tổng Bình Thạnh Thượng được sáp nhập vào tỉnh Thủ Dầu Một. Tổng Bình Thạnh Thượng

(trong đó có thôn Định Thành) về sau trở thành quận Dầu Tiếng (1946) rồi huyện Dầu Tiếng (1977) của tỉnh Thủ Dầu Một. Kể từ năm 1997 thuộc Bình Dương. Nghị định số 101/1994/QĐ-CP chuyển xã Định Thành thành thị trấn Dầu Tiếng.

Như vậy, đình Dầu Tiếng từ khi xây dựng và nhận sắc phong ở thôn Định Thành, tổng Bình Thạnh Thượng thuộc tỉnh Gia Định. Đến năm 1871, nghĩa là 140 năm trước đây mới thuộc về đất Dầu Tiếng, tỉnh Thủ Dầu Một, Bình Dương.

Về tên gọi Dầu Tiếng cũng giống như tên gọi Thủ Dầu Một, Dầu Tiếng là một địa danh nôm na, dân dã thuần Việt trong đó có thành tố “dầu” tức là cây dầu Rái(Dầu Lông). Theo tư liệu truyền khẩu có tên Dầu Tiếng là vì vùng đất này có cây Dầu nổi tiếng.Thuở ấy nơi đây là rừng rậm hoang vu có nhiều cây gỗ, nhiều nhất là cây dầu. Ở bờ sông Sài Gòn, tại khu vực cầu Tàu có một cây Dầu lớn ba bốn người ôm không xuể, không hiểu vì giông bão hay vì sao đã đổ xuống, thân nằm vắt ngang qua chỗ dòng sông hẹp làm thành một chiếu cầu tự nhiên. Dân ghe đi thuyền cũng như dân ở hai bên bờ sông không thể không nói tới cây dầu nổi tiếng này. Từ đó nhân dân trong vùng đất sinh ra cây Dầu nổi tiêng gọi là Dầu Tiếng1.

Đình được xây dựng bên bờ trái sông Sài Gòn nơi có cây Dầu nổi tiếng nói trên nên cũng được gọi tên đình là đình Dầu Tiếng. Sau khi chiếm nước ta, người Pháp lập các đồn điền cao su và đến năm 1917 đồn điền Michelin được thành lập.Họ xây nhà máy nước cạnh ngôi đình nên năm 1920 đình phải dời đến bến Vịnh cách đó khoảng 2km về phía sau hạ lưu sông Sài Gòn. Đến năm Mậu Thìn(1952), trận bão lụt lớn làm hư ngập ngôi đình nên một lần nữa ngôi đình được di dời về địa điểm hiện nay trên một ngọn đồi cao ráo có nhiều cây cổ thụ.Trải qua bao thăng trầm của lịch sử của đất nước và địa phương,vùng đất Dầu Tiếng và cả đình Dầu Tiếng luôn gắn liền với lịch sử đấu tranh chống áp bức bóc lột của thực dân và những cuộc kháng chiến chống xâm lược của địa phương và đất nước. Đồng thời đây củng là vùng đất chịu nhiều tàn phá của chiến tranh cho đến những trận chiến ác liệt cuối cùng trước ngày miền Nam được hoàn toàn giải phóng. Khi quân ta tiến chiếm và giải phóng huyện Dầu Tiếng ngày 13/3/1975, ngôi đình và nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi trong khuôn viên của đình bị hư hại và gãy đổ nặng nề hơn bởi bom đạn của máy bay quân đội Sài Gòn. Được bết khu vực đình là nơi trú quân, tập kết lực lượng của quân giải phóng (trong đó có các chiến sĩ lãnh đạo như Tám Núi, Tư Ký – Trần Văn Ký) để chuẩn bị tiến chiếm huyện lỵ Dầu Tiếng.

Sau khi hòa bình lặp lại, đến năm 1978 ông Trần Văn Ký với cương vị chủ tịch xã Định Thành cùng với nhiều cán bộ lão thành, các vị cao niên và nhân dân địa phương quyết tâm góp công góp của xây dựng lại ngôi đình. Công việc trùng tu ngôi đình tiến hành qua nhiều năm 1985, 2002, 2006, 2008…đình Dầu Tiếng mới có được qui mô kiến trúc khang trang như ngày nay.

Nội dung liển đối, hoành phi chữ hán – nôm đình Dầu Tiếng:

Cặp đối cổng đình:

聖 德 巍 峨上下正直

神恩 浩蕩尊 罳順理保安 寧

Thánh đức nguy nga thượng hạ tòng tâm thượng chánh trực

Thần ân hạo đãng tôn ty thuận lý bảo an ninh

Tạm dịch:

Đức của thánh cao vời, trên dưới một lòng cùng hướng theo là để giữ điều ngay thằng.

Ơn của thần rộng lớn, người sang, kẻ hèn thuận theo là để giữ được sự an lành.

Các cặp câu đối khu vực Bình phong:

白山涯水長永伴

世外桃源伙神仙

Bạch sơn nhai thủy trường vĩnh bạn

Thế ngoại đào nguyên hỏa thần tiên

Tạm dịch:

Núi tuyết với bờ nước làm bạn lâu dài mãi mãi

Nhiều đời quen biết nhau thì cùng là thần tiên

為 國 捐 驅 君 臣 纪 功 名

拾 男 成 仁 貞 忠 同 日 月

Vị quốc quyên khu quân thần kỷ công danh

Thập nam thành nhân trinh trung đồng nhật nguyệt

Tạm dịch:

Giúp cho đất nước, vua và bề tôi góp sức gỡ mối công danh

Thu thập trai tráng với tấm lòng trung thành qua ngày tháng

朗 月 中 天 好 張 帜(幟)

朝 市 罷 回 榔 邊 息

Lãng nguyệt trung thiên hảo trương sí

Triêu thị bãi hồi lang biên tức

Tạm dịch:

Trăng sáng giữa trời thích giăng cờ

Chợ sớm tan về nghỉ bên cau

私公道恩怨 分明

事嚴正 萬民得福

Tư công đạo ân oán phân minh

Sự nghiêm chính vạn dân đắc phước

Tạm dịch:

Chuyện riêng chuyện chung đường ân oán rõ ràng

Việc nghiêm khắc chính trực ngàn dân được phúc

曠前 神虎一聲吼山後百獸四驚 逭

泠 月高照科 玻 上 獨 憐隻 影胃 寒 霜

Khoáng tiền thần Hổ nhất thanh hống sơn hậu bách thú tứ kinh hoán

Linh nguyệt cao chiếu khoa pha thượng độc liên chích ảnh vi hàn sương.

Tạm dịch:

Thần Hổ thanh thản gầm một tiếng trên núi thì trăm thú phải sợ hãi trốn tránh

Trăng sáng chiếu rọi như pha lê trên cao, một mình thương xót bóng người lẻ loi ngoài sương lạnh.

風 棬 浮 雲 國 金 龍

浪 濁 翶 騰 出 神 龟

Phong quyển phù vân quốc kim long

Lãng trọc cao đằng xuất thần quy

Tạm dịch:

Gió cuốn trên mây, đất nước như con rồng vàng

Con sóng đùa giỡn, rùa thần nhảy chồm lên

Các cặp đối gian Tiền điện:

普 見 人 間 歌 聖 母

惠 從 天 上 降 麟 兒

Phổ kiến nhân gian ca Thánh Mẫu

Huệ tòng thiên thượng giáng lân nhi2

Tạm dịch:

Khắp cả nhân gian ca Thánh Mẫu

Huệ ở trên trời giáng cháu con

天賦 五 行 千 年在

地承 寶物 萬 世流

Thiên phú ngũ hành thiên niên tại

Địa thừa bảo vật vạn thế lưu

Tạm dịch:

Trời ban cho năm chất (Kim- Mộc- Thủy- Hỏa- Thổ) tồn tại ngàn năm.

Đất nhận lấy vật quý lưu lại ngàn đời.

深山五嶽聚 秀 靈

瑞氣 行雲 降吉 祥

Thâm sơn ngũ nhạc tụ tú linh

Thụy khí hành vân giáng cát tường

Tạm dịch :

Núi cao thăm thẳm hội tụ linh thiêng đẹp đẽ

Khí tốt đẹp mây bay giáng xuống điềm lành

天扶越國基圖盛

地接南南春色多

Thiên phù Việt quốc cơ đồ thịnh

Địa tiếp Nam đô xuân sắc đa

Tạm dịch:

Trời giúp cho cơ đồ nước Việt được thịnh vượng

Đất nối tiếp kinh đô trời Nam nhiều sắc xuân.

帝乘恩 因 人 施 雨 露

天 官 賜福 隨時降 禎 祥

Thượng đế thừa ân nhân nhân thi vũ lộ

Thiên quan tứ phúc tùy thời giáng trinh tường

Tạm dịch:

Nhờ ơn thượng đế thi ân tới muôn người

Thiên quan ban phước thời giáng đều tốt lành

Bài vị gian Tiền điện:

十類孤魂

Thập loại cô hồn

Tạm dịch: bài vị tại miếu thờ các cô hồn các đãng.

五行娘 娘

Ngũ Hành Nương Nương

Tạm dịch: Bàn thờ của năm vị nương nương

Hoành phi gian Tiền điện:

亭社成定

Đình xã Thành Định

Tạm dịch: Đình làng xã Định Thành

Các cặp câu đối gian Chánh điện:

貫 雨 光 賢 德 行 碌

不負人神一 庀 心

Quán vũ quang hiền đức hành lục

Bất phụ nhân Thần nhất phỉ tâm

Tạm dịch:

Người tài giỏi đức độ làm việc cần cù

Không làm trái lòng Thần lòng người

洋洋 在上 恩扶世上 得 平 安

櫂櫂 厥靈 德護 生 靈 皆 康 泰

Dương dương tại thượng ân phù thế thượng đắc bình an

Trạc trạc quyết linh đức hô sinh linh giai khang thái

Tạm dịch:

Ơn trên phong phú phù hộ nhân dân được bình an

Đức linh trong sáng che chở muôn loài được khỏe mạnh.

聖 德 如 天 高 眾 度 天 秋 同 襶 德

神 功若地 厚群生 萬 代 共 欽 功

Thánh đức như thiên cao chúng độ thiên thu đồng đới đức.

Thần công nhược địa hậu cần sinh vạn đại cộng khâm công.

Tạm dịch:

Đức của thánh như trời cao chúng dân ngàn thu đều mang lấy đức.

Công của thần tựa đất dày muôn loài vạn thuở đều ghi nhớ công.

定 爵 列三 曹 報 應 有 時 分善 惡

城 神 随 六 合 英 赫 正 大 顯 靈 通

Định tước liệt tam tào báo ứng hữu thời phân thiện ác

Thành thần tùy lục hợp anh hách chính đại hiển linh thông

Tạm dịch:

Định chức tước thành ba bậc ứng theo thời cuộc chia ra thành thiện ác.

Thành Thần chia theo sáu bậc hợp với người tài giỏi vẻ vang uyên bác.

(Lục hợp có thể không dịch, Lục hợp gồm trời-đất-đông-tây-nam-bắc)

定居 樂 業 恩 良 煖

城 池 堅 固 護 庶 民

Định cư lạc nghiệp ân lương noãn

Thành trì kiên cố hộ thứ dân

Tạm dịch:

An cư lạc nghiệp ơn thần tốt lành, ấm áp.

Thành trì kiên cố che trở nhân dân.

Bài vị: 神 : Thần

Tạm dịch: Bài vị của Thần Hoàng Bổn Cảnh.

Hoành phi gian chánh điện:

大 浩光恩

Đại hạo quang ân

Tạm dịch: Ân chiếu sáng vô cùng to lớn

循 儀 古 例

Tuân nghi cổ lệ

Tuân theo nghi lễ lệ xưa

鐘 鼓 和 諧

Chung cổ hòa giai

Chuông trống hài hòa

琴 鼓 座

Cầm cổ tọa

Tòa đàn trống

Cặp câu đối ở bàn thờ Hậu Hiền:

恭 請 後 賢 列 位 座 位

Cung thỉnh Hậu hiền liệt vị tọa vị

Cung thỉnh các vị Hậu hiền tọa vị

基 業 創 成 民 歡 暢

萬 家 飽 暖 賴 神 恩

Cơ nghiệp sáng thành dân hoan sướng

Vạn gia bão noãn lại thần ân

Tạm dịch:

Cơ nghiệp tạo nên dân vui sướng

Muôn nhà no ấm nhờ ân thần

Cặp đối ở bàn thờ Tây hiến:

恭 請 西 獻 列 位 座 位

Cung thỉnh Tây hiến liệt vị tọa vị

Cung thỉnh các vị Tây hiến tọa vị

為 國 犧 牲 男 兒 務

大 夫 氣 魄 壯 如 山

Vị quốc hy sinh nam nhi vụ

Đại phu khí phách tráng như sơn

Tạm dịch:

Vì nước hy sinh việc nam nhi

Đại phu khí phách mạnh như núi

Cặp câu đối ở bàn thờ Hữu Ban:

恭 請 右 班 列 位 座 位

Cung thỉnh Hữu ban liệt vị tọa vị

Cung thỉnh các vị Hữu ban tọa vị

常 念 身 負 君 臣 記

力 除 奸 邪 扶 正 道

Thường niệm thân phụ quân thần ký

Lực trừ gian tà phù chính đạo

Tạm dịch:

Thường niệm mình mang nghĩa vua tôi

Sức trừ gian tà phò chính đạo

Cặp câu đối trên bàn thờ Đông hiến:

恭 請 東 獻 列 位 座 位

Cung thỉnh Đông hiến liệt vị tọa vị

Cung thỉnh các vị Đông hiến tọa vị

誓 保 山 河 長 永 在

社 稷 安 危 民 有 責

Thệ bảo sơn hà trường vĩnh tại

Xã tắc an nguy dân hữu trách

Tạm dịch:

Thề giữ non sông mãi tồn tại

Xã tắc an nguy dân gánh vác

Cặp câu đối trên bàn thTiền Hiền:

恭 請 前 賢 列 位 座 位

Cung thỉnh Tiền hiền liệt vị tọa vị

Cung thỉnh các vị Hiền hiền tọa vị

開 荒 闢 地 除 荊 刺

墾 成 耕 地 發 黎 民

Khai hoang tịch địa trừ kinh cức

Khẩn thành canh địa phát lê dân

Tạm dịch:

Khai hoang mở đất trừ gai góc

Canh tác đất đai phát muôn dân

Cặp câu đối trên bàn thờ Hậu bối.

衆 庶 虔 誠 求 百 福

鼓 樂 笙 歌 度 昇 平

Chúng thứ kiền thành cầu bách phúc

Cổ nhạc sanh ca độ thăng bình

Tạm dịch:

Dân chúng kính thành cầu trăm phúc

Trống nhạc đàn ca độ thăng bình

Đình thần Dầu Tiếng có ý nghĩa lịch sử luôn gắn liền với sự hình thành và phát triển của vùng đất Định Thành thôn xưa và thị trấn Dầu Tiếng ngày nay. Trong thời gian mở đất lập làng, đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa xã hội và tín ngưỡng của cộng đồng dân tộc định cư tại đây. Trong thời gian đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đình là một trong những cứ điểm quan trọng của lực lượng giải phóng chống kẻ thù xâm lược .Sau khi đất nước giải phóng, đình lại tiếp tục được khôi phục và duy trì các sinh hoạt văn hóa truyền thống của địa phương. Trong những năm gần đây, đình còn là một địa điểm tham quan du lịch của du khách trong và ngoài tỉnh khi đến Dầu Tiếng.

Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển vùng đất Định Thành Thôn xưa, Dầu Tiếng ngày nay ở mỗi thời kỳ có hoàn cảnh lịch sử khác nhau nhưng đình vẫn luôc là nơi nhân dân đến hội họp và chiêm bái thần để cầu cho mư thuận gió hòa, cây trái xanh tươi, mùa màng được bội thu. Đình còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa về chữ hán nôm được ghi lại tại đình, là một trong những di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu của tỉnh Bình Dương.

ĐNH

Đậu Ngọc Hải (*)

1(*)Ban quản lý Di tích và Danh thắng Bình Dương. Email: hai.ngochai86@gmail.com

Theo TS. Huỳnh Ngọc Đáng thì có cách giải thích khác: Nguyên hai chữ Dầu Tiếng được ghi chép trong sách vở triều Nguyễn là “ Du tỉnh ”có nghĩa là giếng dầu. Vùng này có nhiều dầu, dầu từ thân cây chảy ra đọng lại thành vũng như giếng. Dầu giếng lâu ngày đọc trại thành Dầu Tiếng…

2麟兒 (Lân nhi): tức kỳ lân, một loài thú nhân từ trong truyền thuyết. Thường dùng “Lân nhi”để ca ngợi con cái của người khác, ngày xưa thành viên vương thất cũng dùng để chỉ con cái của mình

 

Theo http://www.Sugia.vn

 

Kỷ Nguyên Sáng Tạo liên quan gì với châu Á và Đạo Phật?


Motivation Mondays: A QUESTION of BALANCE - How do we create it in our lives?

Lĩnh vực sáng tạo ở Mỹ chiếm 30% tổng số người lao động (nhiều hơn lĩnh vực sản xuất) và tạo ra 2 nghìn tỷ đôla thu nhập (gần bằng lĩnh vực sản xuất và dịch vụ công lại). Giai tầng sáng tạo (Creative Class) bao gồm giới khoa học, kỹ sư, văn nghệ sỹ, diễn viên, nhà thiết kế, kiến trúc sư, nhà ứng dụng (Adopter), nhà tư tưởng, nhà báo, những người mang tính sáng tạo trong y tế, luật pháp, kinh doanh, công nghệ cao, vv.

Theo Gs. Richard Florida (Carnegie Mellon, Mỹ), Sự Sáng Tạo của Con Người là nguồn kinh tế tối thượng (ultimate economic resource). Ông đã làm nhiều người (và chính mình) sửng sốt khi phát hiện các mối tương quan giữa tính Sáng Tạo với Văn Hóa, Tâm-Sinh Lý, Quan Điểm…của con người. Theo Gs Florida, ba yếu tố đem lại sự Sáng Tạo. Đó là Công Nghệ (Technology), Nhân Tài (Talent) và Lòng Khoan Dung (Tolerance) – 3 chữ T. Ông phát hiện mối tương quan thuận giữa Sáng Tạo với sự Đa Văn Hóa (Melting Pot Index), Tính Văn-Nghệ-Sỹ (Bohemian Index) và cộng đồng những người đồng tính (Gay Index). Những phát hiện của ông đóng góp nhiều, thậm chí đảo ngược quan  điểm trong việc hoạch định các vùng, miền sáng tạo. Singapore đã áp dụng các phát hiện này để có các biện pháp phát triển đất nước dựa trên Đổi Mới-Sáng Tạo (Innovation).

Bán Cầu Não Phải và tính Sáng Tạo

Kỷ Nguyên Thông Tin (Information Age) với ưu thế của Bán Cầu Não Trái (BCNT) đang dần lắng xuống, nhường bước cho Kỷ Nguyên Sáng Tạo (Creative Age) của Bán Cầu Não Phải (BCNP) chuyên cho sự Thấu Cảm và khả năng Phát Minh.

Bán Cầu Não Trái => Suy Nghĩ => Tri Thức Bán Cầu Não Phải => Quán Tưởng => Sáng Tạo
– Mang tính tuần tự (sequential)

– Nặng về nghĩa “đen” (literal)

 

– Thiên về chức năng (functional)

– Nệ câu chữ (textual), “hình”

– Nặng về phân tích (analytic)

– Logic, Tri Thức (Knowledge), Ý Thức (Consciousness)

– Thiên về tạo ra Tri Thức, dễ coi Tri Thức là Mục Đích; Nhận biết bản thể qua Tri Thức

– Tiệm cận bản thể bằng lý trí và gián tiếp qua các trung gian, khái niệm…

– Tạo ra cái Ảo (Virtuality), qua Mô Phỏng để biết bản thể

– Tiệm cận; không bao giờ nhất thể hóa với bản thể

 

– Liên quan nhiều tới Nghiên cứu (tạo ra Lý Thuyết)

– Một cách đồng thời (simultaneous) – Thiên về nghĩa “bóng” (metaphorical)

– Thiên về thẩm mỹ (aesthetic)

– Nắm ngữ cảnh (contextual), “thần”

– Thiên về tổng hợp (synthetic)

– Phi logic, Thấu Cảm (Empathy), Vô Thức (Sub-consciousness)

– Vượt qua, phá bỏ Tri Thức, coi Tri Thức là Phương Tiện; hướng tới đồng hóa với bản thể

– Cảm nhận bản thể trực tiếp qua giác quan, không qua trung gian, khái niệm…

– Phá cái Ảo, Phá Chấp để nhập vào bản thể

– Tiệm cận (Tiệm Ngộ), có thể nhất thể hóa với bản thể (Đốn Ngộ) => gần với Phát Minh, Khám Phá

– Liên quan nhiều tới Ứng Dụng (tạo ra Bản Thể), Sáng Tạo-Đổi Mới (Innovation), Phát Minh (Inventiveness), Phám Phá (Discovery)

BCNT dần mang lại Ánh Sáng của Trí Tuệ, nhưng luôn là Ảo. BCNP là sự Mờ Tối, Hỗn Độn của cõi Vô Thức, nhưng lại chứa đựng sự Thông Tuệ tối thượng vì đó chính là Thiên Nhiên, là Bản Thể. Vì vậy, các phát minh, khám phá, ứng dụng, sáng tạo – những điều luôn gắn với bản thể – luôn xuất phát từ BCNP. Nhận ra sự (có vẻ như) phi lý này, Lão Tử gọi đây là sự Mờ Tối của Thông Tuệ.

Hoạt động của BCNP (giác quan, sự thấu cảm, khả năng quán cảm, quán tưởng) không chỉ là bẩm sinh và có giới hạn mà luyện tập được, vô hạn, thậm chí có thể đưa người ta đến những tầng thức tưởng như siêu hình (meta-physic), siêu nhiên. Như vậy, để có Tri Thức (tức là có một sự mô phỏng gần đúng sự vật trong tư tưởng), cần Học (Learning) dựa trên các logic. Còn để sáng tạo (tức là áp dụng Tri Thức vào thực tế), người ta cần Hành, cần “Chơi” (Play) theo một nghĩa nào đó để cảm nhận, quán tưởng phi logic các bản thể. Hiện nay, người ta hướng trẻ em vào các hoạt động thể thao, nghệ thuật, giao lưu…hơn là vào học tập hàn lâm. Chỉ số Tình Cảm (EQ) liên quan nhiều hơn đến một cuộc sống, sự nghiệp lành mạnh, cân đối so với Chỉ số Thông Minh (IQ).

Nhìn nhận sự hạn chế, thậm chí bất lực, của Tri Thức và các biện pháp, công cụ của nó trong việc nhận biết bản thể, cổ nhân nói “Thư bất tận ngôn, ngôn bất tận lời, lời bất tận ý”“Đạo khả đạo phi Thường Đạo; Danh khả danh phi Thường Danh” (Chân Lý khi đã được nêu ra thì không còn là Đạo trường tồn, bất biến nữa; Sự thể khi đã có tên gọi thì tên gọi đó không phản ánh đúng sự thể đó nữa). (Sách không hết ngôn từ, ngôn từ không hết lời lẽ, lời lẽ không hết ý tứ). BCNP không dùng ngôn ngữ, lý luận, cũng đúng như Đạo Phật coi Bản Thể là “bất khả tư nghì” (không thể nghị bàn được). Hơn 2 ngàn năm trước, Lão Tử đã có một tuyên ngôn cương cường, bất hủ, thách thức Tri Thức hàn lâm dựa trên logic và ngày nay còn chân giá trị:

Trước kỷ nguyên sáng tạo, BCNT, Ý Thức, luôn điều khiển, chỉ lối cho BCNP. Trong kỷ nguyên Sáng Tạo, người ta nhận ra rằng BCNP, Sự Thấu Cảm, mới dẫn dắt, quán xuyến chúng ta trọn vẹn nhất.

Ba yếu tố gây sự bùng nổ của Tính Sáng Tạo  

Kỷ Nguyên Sáng Tạo xuất hiện nhờ sự hội tụ của 3 yếu tố: Sự Dư Thừa (Abundance), Châu Á (Asia) và Tự Động Hóa (Automation) – 3 chữ A.

Thứ nhất, sự “Dư Thừa” về hàng hóa của nền đại công nghiệp làm xuất hiện nhu cầu về Tính Khác Biệt. Sự Khác Biệt chỉ có được nhờ sự Sáng Tạo.

Thứ hai, Châu Á hội nhập đem lại 2 yếu tố quan trọng. Một, đó là nơi làm thuê khoán ngoài (out-sourcing) nhiều nhất để các nước phát triển chuyên chú hơn vào sáng tạo. Thứ nữa, châu Á đem lại một phương pháp sáng tạo khác hẳn, thậm chí trái ngược với phương Tây. Phương pháp này, đặc trưng là cách Quán Cảm bản thể của Đạo Phật, tương đồng một cách kinh ngạc với phương pháp luận sáng tạo hiện đại mà phương Tây đang đi sâu nghiên cứu và áp dụng.

Thứ ba, Đông Tây hợp tác được nhờ Công Nghệ, thiết bị…được biểu trưng bằng “Tự Động Hóa”.

Sự kết hợp của phương Tây nhiều Tri, ít Ngộ với phương Đông nhiều Ngộ, thiếu Tri đem lại sức Sáng Tạo chưa từng có cho Nhân Loại. BCNP chuyên về sự Thấu Cảm, Quán Tưởng bản thể như một Nhất Thể (không phân tích) một cách đồng thời, không qua trung gian, với toàn bộ ngoại cảnh, thậm chí kể cả thời gian. Đây cũng là điều Phật Pháp hướng tới từ hàng ngàn năm nay.

Sự Khác Biệt

Kỷ nguyên Sáng Tạo là của những người áp dụng Tri Thức vào thế giới thực. Lúc này, tri thức logic, trong một chừng mực nào đó, lại là rào cản con người đến với thực tế, đến với sáng tạo, đặc biệt ở những nước thụ động tiếp nhận tri thức. Các công ty công nghệ, sáng tạo Mỹ cần ngày càng nhiều Thạc sỹ Mỹ Thuật (Master Of Fine-Arts, MFA) thay vì Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh (Master Of Business Administration, MBA). Nhiều trường đại học đã đưa các môn mỹ thuật, nghệ thuật vào khoa kinh doanh hoặc hướng sinh viên lấy hai bằng về kinh doanh và mỹ thuật (double degree).  Ắt hẳn các nhà vật lý lý thuyết đã chân nhận điều này ngay từ nửa đầu thế kỷ 20 khi Niels Bohr nói “Chúng ta phải hiểu rất rõ rằng, khi đến với những nguyên tử, chỉ có thể dùng được ngôn ngữ của thi ca”.

Trong Kỷ nguyên Sáng Tạo, người ta ít nệ vào lý lẽ (Argument), mà thuyết phục qua kể chuyện (story telling); Không quan sát sự vật qua lần lượt phân tích lý, hóa tính…như nghe những bản Độc Tấu riêng lẻ của các nhạc cụ khác nhau (Solo, Focus) mà thưởng thức một Hòa Tấu (Symphony) của tất cả các nhạc cụ; Không hành động chỉ với Ý Thức (Seriousness) mà trải nghiệm sự cuộc chơi của Vô Thức (Play) với tất cả các giác quan.

Trong Kỷ nguyên Sáng Tạo, không phải Trí-Thức, mà “Cảm”-Thức mới là người mang lại giá trị gia tăng cao cho xã hội. Tính Sáng Tạo ít phụ thuộc vào Học Vấn mà vào Cách Sống. Trí Thức không còn ở bậc thang cao trong xã hội mà là Giai Tầng Sáng Tạo bao gồm rất nhiều các ngành nghề, cách sống, bản ngã, văn hóa, sắc tộc…khác nhau trên thế giới. Nếu các nước đang phát triển biết khai thác tốt khả năng sáng tạo của mình, bản đồ phân bố Tính Sáng Tạo của thế giới sẽ hoàn toàn khác so với ngày nay. Theo Gs. Florida, Kỷ nguyên Sáng Tạo là một cuộc chơi hoàn toàn rộng mở…(The Creative Age is a wide-open game…). Con người ngày càng tự do hơn, thoát khỏi các ràng buộc vật chất, các ước lệ hữu hạn thông qua việc nhất thể hóa với Thiên Nhiên.

 

Tham khao: http://tiasang.com.vn/-khoa-hoc-cong-nghe/ky-nguyen-sang-tao-lien-quan-gi-voi-chau-a-va-dao-phat-2333